Xây dựng hệ sinh thái số an toàn cho thanh niên Việt Nam: Từ nghiên cứu đến hành động thực tiễn

Buổi họp có sự tham dự của gần 50 đại biểu, gồm đại diện các Bộ, ngành Trung ương như: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bộ Nội vụ; Bộ Y tế; Bộ Giáo dục và Đào tạo; Đoàn Thanh niên; Hội Liên hiệp Phụ nữ; Hội Nông dân cùng các sở, ban, ngành Thành phố Hà Nội. Sự kiện còn có sự hiện diện của các chuyên gia, giảng viên, sinh viên từ một số trường đại học trên địa bàn; các tổ chức xã hội, tổ chức phi chính phủ cùng những nhóm cá nhân trực tiếp đóng góp dữ liệu khảo sát phục vụ quá trình nghiên cứu.

Phát biểu khai mạc, bà Hà Thị Quỳnh Anh, Trưởng nhóm Giới của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc, kỳ vọng nghiên cứu sẽ cung cấp thêm bằng chứng nhằm hỗ trợ xây dựng chính sách bảo vệ thanh niên trên không gian số. Trong khi đó, bà Nguyễn Vân Anh, Chủ tịch sáng lập Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng Khoa học về Giới - Gia đình - Phụ nữ và Vị thành niên (CSAGA), nhấn mạnh báo cáo cần đưa ra các khuyến nghị và giải pháp thiết thực để bảo đảm an toàn cho cộng đồng, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em gái trên môi trường số. Trên tinh thần ấy, TS Đinh Thị Xuân Hòa, Phó Viện trưởng Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, tuyên bố khai mạc buổi họp tham vấn và bày tỏ mong muốn các đại biểu thảo luận thẳng thắn để hoàn thiện báo cáo, đưa kết quả nghiên cứu trở thành cơ sở cho những hành động thiết thực vì thế hệ trẻ.

Theo kết quả khảo sát, 99,9% thanh niên sở hữu ít nhất một thiết bị thông minh, hình thành nên thế hệ luôn “kết nối liên tục” với thời gian sử dụng internet trung bình hơn 8 giờ mỗi ngày vào các kỳ nghỉ. Bên cạnh những cơ hội lớn trong học tập, giải trí và tiếp cận thông tin, môi trường mạng cũng kéo theo nhiều hệ lụy về sức khỏe và an toàn. Khảo sát cho thấy 90,7% người tham gia gặp tình trạng mỏi mắt, đau đầu trong khi 56,6% cho biết bị rối loạn giấc ngủ do sử dụng công nghệ quá mức. Ngoài ra, các nguy cơ như: Tin giả, lừa đảo trực tuyến, bắt nạt qua mạng và bạo lực giới trên không gian số đang trở thành thách thức đáng lo ngại đối với thanh niên.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng một số nhóm thanh niên yếu thế, như: Cộng đồng LGBTQI+, thanh niên dân tộc thiểu số và người khuyết tật, thường phải đối mặt với những rủi ro nghiêm trọng hơn trên không gian mạng. Trong khi đó, dù gia đình được xem là nguồn hỗ trợ quan trọng, chỉ khoảng 18% thanh niên cho biết nhận được sự hướng dẫn hiệu quả từ cha mẹ về kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn. Từ các bằng chứng thực tiễn này, nhóm nghiên cứu đề xuất xây dựng hệ sinh thái số an toàn cho thanh niên, trong đó đáng chú ý là kiến nghị đưa nhà trường trở thành “nơi tiêm vắc-xin số”, tích hợp các kỹ năng an toàn trên môi trường mạng vào chương trình giáo dục.

Tại buổi thảo luận, nhiều chuyên gia đã đưa ra các góp ý nhằm nâng cao hàm lượng khoa học và tính ứng dụng của báo cáo. Theo bà Phương Linh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quản lý và Phát triển bền vững (MSD), nhóm nghiên cứu có thể cân nhắc áp dụng khung rủi ro 4C (Nội dung, Giao tiếp, Hành vi và Thương mại) để phân loại các mối nguy trên không gian mạng một cách hệ thống thay vì chỉ liệt kê các rủi ro rời rạc.

Đồng tình với quan điểm này, TS Nguyễn Thị Tuyết Minh, Giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho rằng cần phân định rõ giữa “quảng cáo không mong muốn” và các hành vi “tấn công nhân phẩm” nhằm tránh làm giảm mức độ nghiêm trọng của những rủi ro cốt lõi như quấy rối tình dục hay bạo lực mạng. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng khuyến nghị nhóm nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân tích dữ liệu chuyên sâu hơn, như phân tích hồi quy, đồng thời làm rõ giới hạn của mẫu khảo sát hiện chủ yếu tập trung vào nhóm sinh viên.

Ngoài ý kiến từ giới chuyên môn, nhiều đại biểu sinh viên trẻ cũng chia sẻ góc nhìn thực tiễn về đời sống số của thanh niên. Các bạn mong muốn báo cáo không chỉ nhìn nhận thanh niên như “nạn nhân thụ động” mà cần coi họ là những tác nhân chủ động trong việc xây dựng môi trường mạng lành mạnh. "Chúng em cũng mong muốn không gian mạng không chỉ là để bọn em cúi đầu mà để bọn em có thể ngẩng cao đầu để mà sáng tạo và phát triển một cách an toàn nhất", bạn Đặng Huy Đức, sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền chia sẻ.

Sau khi tham gia buổi họp, Bạn Hải Nguyệt, sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, bày tỏ sự tâm đắc trước những thông tin hữu ích từ chương trình. Nguyệt nhận định: "Nhiều bạn trẻ hiện nay dù có ý thức về an toàn mạng nhưng vẫn thiếu kỹ năng tự bảo vệ thực tế". Qua đó, bạn cũng hi vọng rằng các chương trình tập huấn, đào tạo kỹ năng an toàn số sẽ được triển khai rộng rãi hơn trong cộng đồng sinh viên thời gian tới để thế hệ trẻ có thể bảo vệ bản thân tốt hơn và tận dụng công nghệ số một cách tích cực.

Buổi tham vấn khép lại với nhiều kỳ vọng về việc xây dựng môi trường số an toàn cho thanh niên Việt Nam. Những ý kiến đóng góp từ các chuyên gia, nhà quản lý và đại diện thanh niên sẽ là cơ sở để nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện báo cáo và đề xuất các giải pháp phù hợp trong nhà trường, gia đình và cộng đồng. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc trang bị kỹ năng an toàn số được xem là yếu tố quan trọng giúp thanh niên tự bảo vệ mình, đồng thời góp phần hình thành thế hệ công dân số chủ động và có trách nhiệm hơn.