"Vòng xoáy âm thầm" của thuốc lá điện tử bất hợp pháp trong lòng đô thị

Bất chấp lệnh cấm, thị trường vẫn sôi động

Theo tìm hiểu, thuốc lá điện tử có chung một kết cấu bao gồm pin, buồng đốt và buồng chứa tinh dầu dạng lỏng. Thiết bị đốt ở bên trong giúp chuyển đổi các tinh dầu dạng lỏng thành hơi nước để người hút dễ dàng hít vào. "Juice" là chất lỏng được sử dụng trong thuốc lá điện tử để chuyển thành hơi. "Pod" - một tên gọi khác của dòng thuốc lá điện tử - là một loại đầu đốt gắn liền với thân máy có công dụng để đốt cháy tinh dầu, bên dưới có phần buồng chứa.

Tại đường Đê La Thành (Đống Đa, Hà Nội), một cửa hàng bán thuốc lá điện tử vẫn hoạt động ngày đêm. Biển hiệu OXVA - tên một thương hiệu thuốc lá điện tử nổi tiếng được treo ngay trước cửa, kệ hàng trưng bày đủ các loại tinh dầu dùng cho thuốc lá điện tử công khai giữa phố. Đáng nói, những cửa hàng này dường như không gặp bất kỳ sự kiểm tra, giám sát nào, tạo nên một nghịch lý khi hàng cấm lại được bán ngay giữa trung tâm đô thị.

"Giờ loạn giá lắm" - một người bán nói. Người này cho biết có mẫu máy từng có giá 500.000 - 600.000 đồng nay đã tăng lên hơn 1 triệu đồng vì "khó lấy hàng".

Dù giá tăng, các cửa hàng vẫn đông khách. Những mẫu máy mới với hiệu ứng đèn LED, màn hình cảm ứng hay thiết kế sành điệu liên tục được giới thiệu để thu hút người trẻ, đối tượng dễ trở thành khách hàng quen thuộc của thị trường này.

Muôn hình vạn trạng chiêu trò lách luật

Nếu như những cửa hàng công khai tạo cảm giác "hợp pháp hóa", thì những điểm bán trá hình trong các ngõ nhỏ mới là mắt xích nguy hiểm nhất. Tại ngõ Nguyễn Ngọc Vũ (Trung Hòa, Cầu Giấy), một cửa hàng treo biển bán tinh dầu thơm, thuốc lào, điếu cày. Chỉ khi người mua đưa ra "mật mã", hàng loạt mẫu vape mới được đưa ra từ phía sau quầy.

Tinh vi hơn, nhiều điểm bán dùng chiêu “ve sầu thoát xác”, xóa trang Facebook từng dùng để bán thuốc lá điện tử, chuyển sang mở quán cà phê hoặc quán trà chanh làm bình phong, chỉ giao dịch với khách quen. Sản phẩm được gói trong túi kín, tránh tối đa mọi dấu hiệu nhận biết. Các quán dạng này mọc lên rải rác, khiến ranh giới giữa hợp pháp và bất hợp pháp trở nên ngày càng khó phân định.

Trên mạng xã hội, hoạt động buôn bán còn "sôi nổi" hơn. Đây cũng là kênh tiêu thụ chính. Hàng chục nhóm kín trên Facebook, Telegram, Zalo giao dịch 24/7. Người bán và người mua chỉ cần gõ vài từ khóa như "họp chợ", "chợ trưa/chợ tối", "xlim", "máy thở", "nước ép hoa quả",… là lập tức được dẫn vào một "ma trận" với sự tham gia của hàng ngàn thành viên. Người bán đổi tên tài khoản và ảnh đại diện liên tục để tránh bị truy vết.

Thậm chí, có điểm bán đăng thông báo "dừng hoạt động theo quy định của Nhà nước" để đánh lạc hướng, sau đó chuyển sang bán qua website được thiết kế bài bản, với sản phẩm đa dạng, giá công khai.

Với đơn hàng số lượng lớn, việc giao dịch càng kín kẽ hơn. Hàng được đặt ở các điểm trung chuyển như chân cầu thang khu tập thể, bụi cây hoặc gửi bảo vệ tòa nhà. Người nhận chỉ cần đến đúng vị trí, lấy hàng và chuyển khoản, một quy trình không mặt đối mặt, không giấy tờ, không để lại dấu vết.

Những khoảng trống trên không gian mạng và cả ngoài đời thực khiến thị trường bất hợp pháp ngày càng mở rộng, trong khi việc quản lý, giám sát và xử lý vi phạm gặp nhiều thách thức.

Khoảng trống quản lý tạo đà cho thị trường bất hợp pháp

Chất lượng của loại sản phẩm bị cấm này cũng hoàn toàn mập mờ, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người mua. Các lọ tinh dầu có mùi hương rất phong phú: từ dưa hấu, xoài, kẹo bông gòn đến kẹo dẻo, bạc hà mạnh,... Nhiều sản phẩm có bao bì sơ sài, sai chính tả, tem thông tin mờ nhòe, không hóa đơn, không chứng từ, không nhãn phụ tiếng Việt, là hàng nhập lậu không rõ nguồn gốc. Khi được hỏi tại sao mẫu mã khác nhau, chủ cửa hàng nói: "Hàng về mỗi đợt mỗi kiểu, cứ hút được là được." Chỉ cần sản phẩm hoạt động được và có mức giá phù hợp, không ai đặt câu hỏi về độ an toàn, cũng không hề lo ngại việc mình vi phạm pháp luật.

Điều đáng nói là từ năm 2025, các hành vi sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, phân phối và mua bán, sử dụng thuốc lá điện tử đều bị xem là vi phạm pháp luật. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm thì các cá nhân, tổ chức vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Cá nhân hoặc tổ chức kinh doanh mặt hàng này có thể bị xử phạt lên đến 100 - 200 triệu đồng, tùy theo tính chất và mức độ.

Từ những biển hiệu công khai trên các tuyến phố sầm uất như Đê La Thành, đến những cửa hàng trá hình; từ những lời chào mời trên mạng xã hội đến những gói hàng được ngụy trang tinh vi dưới mác "mỹ phẩm", "thuốc kháng sinh" - tất cả tạo nên một bức tranh toàn cảnh đầy nghịch lý của thị trường thuốc lá điện tử hiện nay.

Đó là một thế giới ngầm hoạt động sôi động, có tổ chức và thiên biến vạn hóa, nơi mà "lệnh cấm" dường như chỉ có hiệu lực trên văn bản, còn thực tế lại hoàn toàn bị vô hiệu hóa bởi những thủ đoạn lách luật ngày càng tinh vi. Nguồn lợi nhuận khổng lồ và cảm giác sảng khoái nhất thời đã khiến cả người bán và người mua bất chấp đạo đức và pháp luật, sẵn sàng làm mọi cách để duy trì đường dây giao dịch sản phẩm bị cấm.

Cuộc chiến chống lại thuốc lá điện tử rõ ràng không thể chỉ dừng lại ở những văn bản hành chính hay những đợt ra quân nhỏ lẻ. Khi thị trường này đã len lỏi vào từng ngõ ngách đời sống, nấp bóng dưới những vỏ bọc vô hại nhất và vận hành trên nền tảng công nghệ không biên giới, thì cơ quan chức năng cần những chế tài xử phạt mạnh tay hơn, cùng sự phối hợp đồng bộ giữa quản lý thị trường, công an kinh tế và cả các đơn vị vận chuyển.

Nếu không sớm có những biện pháp ngăn chặn triệt để ngay từ khâu nhập lậu, siết chặt quản lý không gian mạng và các dịch vụ giao nhận, thì những "làn khói thơm" chết người kia sẽ vẫn tiếp tục hoạt động công khai, bào mòn sức khỏe của thế hệ trẻ ngay trước mắt chúng ta, trong sự bất lực của những quy định cấm.