Ước nguyện “Vĩnh Thái” và mạch ngầm lịch sử nơi miền quê xứ Thanh

Từ bước chân lánh nạn đến hành trình mở đất

Theo truyền tích dân gian, vào thế kỷ XVI, trong bối cảnh biến động lịch sử, thân vương Mạc Đăng Khuê đã rời chốn kinh kỳ, tìm về vùng đất còn hoang sơ ở xã Trung Chính hiện nay (xưa là xã Hoàng Giang) để lánh nạn. Không chỉ dừng lại ở việc tìm nơi cư trú, ông cùng người dân khai khẩn ruộng đồng, lập làng, đặt tên Hoàng Phúc Khuê với mong muốn vùng đất mới sẽ mang lại phúc lành lâu dài.

Ngôi chùa được dựng lên trong giai đoạn ấy, vừa là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, vừa là điểm tựa tinh thần cho cộng đồng cư dân mới hình thành. Trong bối cảnh chiến tranh và biến động của thế kỷ XVI, “Vĩnh Thái” không chỉ là một cái tên mà là ước nguyện về một đất nước không còn chiến tranh loạn lạc, cầu cho quốc thái dân an. Trải qua hàng trăm năm, ý nghĩa ấy vẫn được nhắc lại trong những câu chuyện truyền miệng, trở thành phần ký ức chung của cộng đồng.

Kiến trúc “Sơn thủy hữu tình” và dấu ấn đổi mới

Nằm tựa mình vào chân núi Hoàng Nghiêu hùng vĩ, phía trước là cánh đồng trải dài, ngôi chùa sở hữu thế đất hài hòa sơn thủy, vừa nên thơ vừa giữ được vẻ tĩnh lặng đặc trưng của chốn thiền môn.

Nhìn ngôi chùa hiện nay, ít ai hình dung được dấu tích của chùa cổ Vĩnh Thái chỉ còn vỏn vẹn là một căn nhà nhỏ bé, xuống cấp trầm trọng sau những năm tháng kháng chiến. Sư thầy Hối Nguyên nhớ lại: “Khi ấy, những yếu tố kiến trúc thời xưa gần như đã không còn gì, chỉ còn lại gian nhà nhỏ. Để hồi sinh lại ước nguyện ‘Vĩnh Thái’, các thầy đã phải đưa ra một quyết định khó khăn là hạ giải hoàn toàn cấu trúc cũ đã hư hại để xây dựng lại từ đầu trên nền đất thiêng của tiền nhân.”

Từ năm 2006, khi có sư trụ trì, khuôn viên chùa được từng bước chỉnh trang, cải tạo và xây dựng theo quy hoạch đồng bộ, vừa mang dáng vẻ hiện đại, vừa gìn giữ trọn vẹn những giá trị văn hóa truyền thống, xứng đáng với vị thế của một Di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh. Nhiều hạng mục công trình như nhà thờ Tổ, lầu Quan Âm, hệ thống tượng trên núi, nhà truyền thống, giếng nước, sân chùa cùng các công trình phụ trợ đã lần lượt được hoàn thiện. Đặc biệt, ngôi Đại hùng Bảo điện với quy mô hai tầng khang trang đã được xây dựng, trở thành ngôi chùa hai tầng đầu tiên của tỉnh Thanh Hóa.

Dấu tích kiến trúc có thể mất đi, nhưng dáng hình ngọn núi Hoàng Nghiêu ôm ấp ngôi chùa suốt 5 thế kỷ chính là hiện vật lớn nhất, bền vững nhất còn sót lại. Tựa như một vòng tay trầm mặc của thiên nhiên, ngọn núi không chỉ che chở cho mái chùa trước bao biến thiên thời cuộc, mà còn lặng lẽ lưu giữ ký ức về những lớp người đã đến, ở lại và gửi gắm niềm tin nơi đây.

Mạch ngầm cách mạng dưới chân núi Hoàng Nghiêu

Không chỉ là nơi lưu giữ lớp trầm tích văn hóa từ thời nhà Mạc, chùa Vĩnh Thái còn gắn với một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử hiện đại. Trong kháng chiến chống Pháp, giai đoạn 1930 - 1945, ngôi chùa từng là cơ sở bí mật của phong trào cách mạng, che giấu các đồng chí hoạt động trong Xứ ủy Trung kỳ như cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh, nhà thơ - nhà cách mạng Tố Hữu, cùng nhiều chiến sĩ hoạt động bí mật.

Sư thầy Hối Nguyên cho biết: “Năm nào cũng vậy, câu chuyện về những ngày mái chùa che chở cho cán bộ hoạt động bí mật luôn là phần không thể thiếu trong các dịp lễ hội, như một cách ôn lại mạch ngầm lịch sử của quê hương”. Lịch sử ấy không nằm trong sách vở, nó thấm đẫm trong từng viên gạch, dưới mỗi gốc cây mà các bậc tiền bối cách mạng từng đi qua.

Để tri ân những người con ưu tú của Đảng, nhà chùa đã xây dựng thêm một không gian trang trọng làm Nhà truyền thống. Đây là nơi thỉnh linh vị cố Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh về thờ tự, thể hiện tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, tri ân những người có công giữ gìn sự “vĩnh thái”.

Chùa Vĩnh Thái ngày nay không chỉ là điểm đến tâm linh mà còn là nơi giáo dục truyền thống lịch sử. Mỗi làn khói hương lan tỏa không chỉ mang theo lời cầu nguyện bình an mà còn là sự tri ân mạch ngầm lịch sử bền bỉ chảy suốt 500 năm qua.