Từ tiền mặt đến tài khoản: Hành trình số hóa chi trả an sinh

Những bất tiện từ phương thức chi trả truyền thống

Trước khi hình thức chuyển khoản được triển khai rộng rãi, phần lớn người hưởng trợ cấp an sinh xã hội vẫn nhận tiền mặt tại các điểm chi trả tập trung. Mỗi tháng, họ phải đến đúng thời gian quy định để làm thủ tục nhận tiền, đôi khi phải chờ đợi nhiều giờ đồng hồ mới đến lượt.

Đối với người cao tuổi, người khuyết tật hoặc những người có sức khỏe hạn chế, việc đi lại để nhận trợ cấp không phải lúc nào cũng thuận lợi. Có người phải nhờ con cháu đưa đi, có người tự di chuyển trong điều kiện sức khỏe không bảo đảm. Khi đến nơi, họ tiếp tục trải qua các khâu đối chiếu thông tin, ký nhận và chờ đến lượt lĩnh tiền.

Bà Thanh Trình (80 tuổi, Phú Thọ) vẫn nhớ những lần nhận trợ cấp theo hình thức cũ: "Trước đây nhận trợ cấp qua bưu điện thì tôi phải sắp xếp thời gian đến từ lúc 5 giờ để xếp hàng mà tôi cũng có tuổi rồi nên cũng toàn phải nhờ con cháu đưa đi. Nhiều khi cũng ngại nhờ chúng nó thì những hôm đó tôi phải tự đi bộ đến điểm chi trả".

Không chỉ gây bất tiện cho người dân, phương thức chi trả bằng tiền mặt còn tạo áp lực đáng kể đối với các đơn vị chi trả trợ cấp an sinh. Từ việc chuẩn bị danh sách, kiểm đếm tiền mặt đến tổ chức các điểm chi trả và xử lý những trường hợp phát sinh, tất cả đều đòi hỏi nhiều nhân lực, thời gian và chi phí. Trong quá trình thực hiện, nguy cơ sai sót hoặc nhầm lẫn cũng khó tránh khỏi.

Không phải ai cũng dễ dàng bước vào môi trường số

Việc chuyển từ chi trả tiền mặt sang chi trả qua tài khoản ngân hàng được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số lĩnh vực an sinh xã hội. Tuy nhiên, để người dân, đặc biệt là người cao tuổi, thích ứng với quy định chi trả mới không phải là điều dễ dàng.

Với chị Nguyễn Thúy Quỳnh (31 tuổi, Phú Thọ), cán bộ bưu điện phụ trách công tác chi trả tại địa phương, trong giai đoạn đầu, cái khó không nằm ở thủ tục mà ở việc giúp người dân làm quen với cách nhận trợ cấp mới.

"Vướng mắc nhất là hỗ trợ người cao tuổi vì nhiều cụ chưa có điện thoại riêng, chưa quen sử dụng tài khoản ngân hàng hay thẻ ATM. Nhiều trường hợp cán bộ phải giải thích nhiều lần, phối hợp với ngân hàng xuống tận địa phương hoặc đến nhà để hỗ trợ mở tài khoản", chị Quỳnh cho biết.

Không ít người lớn tuổi thường có tâm lý e ngại khi lần đầu tiếp cận với các dịch vụ ngân hàng điện tử. Việc ghi nhớ mật khẩu, sử dụng điện thoại thông minh hay thao tác trên máy ATM đôi khi trở thành rào cản lớn hơn cả việc đi nhận tiền trực tiếp như trước.

Bên cạnh đó, cơ sở hạ tầng tại một số địa phương vẫn chưa thực sự đồng bộ. Khoảng cách đến điểm giao dịch ngân hàng còn xa, số lượng máy ATM hạn chế hoặc điều kiện tiếp cận công nghệ của người dân chưa đồng đều khiến quá trình chuyển đổi diễn ra chậm hơn dự kiến.

Chính trong giai đoạn này, đội ngũ cán bộ cơ sở, nhân viên bưu điện và ngân hàng trở thành những "cầu nối" quan trọng, giúp người dân từng bước làm quen với phương thức nhận trợ cấp mới.

Khi người dân dần quen với cách nhận trợ cấp mới

Dù còn những khó khăn nhất định, nhiều người thụ hưởng đã bắt đầu cảm nhận rõ những lợi ích mà hình thức chi trả không dùng tiền mặt mang lại.

Một trong số đó là ông Phạm Quang Huấn (79 tuổi, thương binh hạng 4/4, phường Tây Hồ, Hà Nội). Hơn hai thập kỷ nhận trợ cấp người có công, ông là người chứng kiến rõ sự thay đổi từ cách nhận tiền trực tiếp tại địa phương đến việc nhận qua tài khoản ngân hàng như hiện nay.

"Trước đây nhận qua phường thì phải đúng ngày, đúng giờ theo quy định. Những ngày chi trả thường khá đông nên phải chờ đợi. Còn bây giờ nhận qua ngân hàng thì chủ động hơn, lúc nào thuận tiện thì mình ra nhận, không còn phụ thuộc vào lịch cố định như trước", ông Huấn chia sẻ.

Theo ông Huấn, việc chuyển khoản giúp người thụ hưởng tiết kiệm thời gian và giảm bớt áp lực đi lại. Tuy nhiên, với những người cao tuổi như ông, việc tiếp cận công nghệ vẫn là một trở ngại nhất định.

"Tuổi cao, mắt kém nên tôi không thể tự thao tác trên điện thoại thông minh hay máy ATM được. Mỗi tháng vẫn phải nhờ con cháu đưa ra ngân hàng để nhận tiền trực tiếp tại quầy", ông nói.

Dù vậy, người thương binh 79 tuổi vẫn đánh giá đây là một chủ trương phù hợp với xu hướng phát triển hiện nay. Theo ông, nếu có thêm các hình thức hỗ trợ dành cho người cao tuổi hoặc người sức khỏe yếu, việc tiếp cận chính sách sẽ thuận lợi hơn nữa.

Không chỉ người dân được hưởng lợi, công tác quản lý cũng trở nên hiệu quả và minh bạch hơn. Khoản trợ cấp được chuyển trực tiếp vào tài khoản đúng thời gian quy định, hạn chế nguy cơ thất lạc hoặc sai sót trong quá trình chi trả. Việc kết nối dữ liệu an sinh với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cũng giúp các cơ quan chức năng quản lý đối tượng thụ hưởng chính xác hơn, hạn chế tình trạng chi sai, chi trùng hoặc bỏ sót đối tượng.

Bên cạnh đó, nhiều ngân hàng hiện áp dụng chính sách miễn phí mở tài khoản, miễn phí duy trì tài khoản và không yêu cầu số dư tối thiểu đối với người nhận trợ cấp. Những hỗ trợ này góp phần giúp người dân tiếp cận các dịch vụ tài chính số thuận lợi hơn mà không phát sinh thêm gánh nặng chi phí.

Với ông Phạm Quang Huấn, việc nhận trợ cấp qua tài khoản vẫn còn đôi chút bất tiện do tuổi cao và hạn chế trong sử dụng công nghệ. Thế nhưng, từ những lần phải chờ đợi tại điểm chi trả đến việc chủ động nhận tiền qua ngân hàng, sự thay đổi ấy cho thấy chính sách an sinh đang từng bước được thực hiện theo hướng thuận tiện, minh bạch và gần với nhu cầu thực tế của người dân hơn.