Thế hệ bị "đánh cắp" thời gian

6 giờ sáng, Ngọc Linh rời khỏi nhà để kịp tham gia tiết học bắt đầu lúc 7 giờ tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

Là sinh viên năm ba, Linh đã quen với việc thức dậy từ 5 giờ 30 phút mỗi ngày. Quãng đường hơn 10 km từ nhà đến trường trên đường Xuân Thủy (phường Cầu Giấy, TP Hà Nội) không quá xa nếu nhìn trên bản đồ. Thế nhưng, thời gian di chuyển thực tế lại phụ thuộc vào một yếu tố quen thuộc với nhiều người dân Hà Nội, đó là tình trạng ùn tắc giao thông.

Đúng 6 giờ, chiếc xe máy của Linh hòa vào dòng phương tiện đang đông dần trên các tuyến đường hướng vào trung tâm thành phố. Khoảng 6 giờ 30 phút, tốc độ lưu thông bắt đầu chậm lại. Càng gần đến giờ cao điểm, lượng phương tiện càng tăng, nhiều đoạn đường rơi vào tình trạng ùn ứ kéo dài.

Gần 7 giờ sáng, dòng xe ken đặc trước các nút giao thông. Tiếng động cơ, tiếng còi xe và sự vội vã hiện rõ trên gương mặt của những người đang cố gắng đến nơi làm việc, học tập đúng giờ.

Có những ngày, Linh đến lớp sớm. Nhưng cũng có những ngày, hành trình kéo dài thêm hàng chục phút dù đã chủ động xuất phát từ rất sớm. Quãng đường vốn chỉ mất khoảng 15-20 phút trong điều kiện thuận lợi có thể kéo dài gấp đôi, thậm chí lâu hơn.

"Đi sớm rồi mà vẫn muộn" là cảm giác không xa lạ với nhiều học sinh, sinh viên và người lao động đang sinh sống, học tập tại Hà Nội.

Theo khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), người tham gia giao thông tại Hà Nội có thể mất trung bình từ 30-60 phút mỗi ngày chỉ để chờ đợi trong tình trạng ùn tắc giao thông. Khoảng thời gian này khi cộng dồn theo tháng và năm tạo nên tổn thất đáng kể đối với mỗi cá nhân và toàn xã hội.

Tình trạng ùn tắc không chỉ xuất hiện vào giờ cao điểm buổi sáng mà còn kéo dài trong nhiều khung giờ khác trong ngày, đặc biệt nghiêm trọng vào thời điểm tan tầm.

Theo TomTom Traffic Index, tại Hà Nội, một quãng đường 10 km mất trung bình khoảng 30 phút để di chuyển, tương đương tốc độ lưu thông chỉ khoảng 19,7 km/h, cho thấy phương tiện giao thông không thể di chuyển nhanh do tình trạng giao thông ùn tắc.

Tắc đường ở Hà Nội không chỉ là vấn đề giao thông. Mỗi ngày, những dòng xe nối dài còn âm thầm lấy đi hàng chục phút, thậm chí hàng giờ đồng hồ của người dân trên hành trình học tập, làm việc và mưu sinh.

Theo thống kê về giao thông đô thị, Hà Nội hiện có hơn 5,5 triệu phương tiện cá nhân, gồm khoảng 5 triệu xe máy và gần 500 nghìn ô tô. Trong khi số lượng phương tiện liên tục gia tăng, quỹ đất dành cho giao thông chưa theo kịp tốc độ phát triển đô thị.

Nhiều tuyến đường như Nguyễn Trãi, Trường Chinh, Giải Phóng, Cầu Giấy hay các đoạn thuộc vành đai 3 thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải. Ùn tắc giao thông vì vậy không còn là hiện tượng cục bộ, mà đã trở thành một trong những thách thức lớn của đô thị Hà Nội.

Theo ông Nguyễn Phi Thường, Chủ tịch Tổng công ty Vận tải Hà Nội (Transerco), ùn tắc giao thông gây thiệt hại cho Hà Nội khoảng 12,8 nghìn tỷ đồng mỗi năm, tương đương khoảng 600 triệu USD.

Bên cạnh thiệt hại kinh tế, ùn tắc giao thông còn làm gia tăng áp lực môi trường. Khi phương tiện phải dừng chờ hoặc di chuyển với tốc độ thấp, lượng khí thải phát sinh nhiều hơn và khó khuếch tán.

Anh Lê Văn Thắng, nhân viên văn phòng thường xuyên di chuyển bằng xe máy qua khu vực trung tâm thành phố, cho biết: "Những lúc tắc đường, mình có cảm giác hít khói xe nhiều hơn hít không khí. Vì vậy khẩu trang gần như là vật dụng không thể thiếu mỗi khi ra đường".

Hà Nội đã từng nhiều lần nằm trong nhóm các thành phố có chất lượng không khí thấp nhất trên thế giới, trong đó giao thông được xác định là một trong những nguồn phát thải quan trọng. Việc tiếp xúc thường xuyên với môi trường ô nhiễm có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh về đường hô hấp và tim mạch.

Không chỉ ô nhiễm không khí, tiếng ồn giao thông cũng là vấn đề đáng lo ngại. Tại nhiều tuyến đường lớn như Cầu Giấy, Chùa Bộc và Thái Hà, mức tiếng ồn được ghi nhận dao động từ 82-85 dB, vượt ngưỡng khuyến nghị đối với khu vực đô thị.

Bạn Trần Minh Phương (22 tuổi) chia sẻ: “Tắc đường là lúc tiếng còi xe xuất hiện nhiều nhất vì ai cũng sốt ruột. Những thời điểm như vậy rất dễ cảm thấy căng thẳng và mệt mỏi”.

Theo các chuyên gia, việc tiếp xúc kéo dài với tiếng ồn cường độ cao có thể gây căng thẳng, giảm chất lượng giấc ngủ và ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần.

Tác động của ùn tắc giao thông không chỉ dừng ở việc chậm giờ hay kéo dài thời gian di chuyển. Nhiều người cho biết họ thường xuyên rơi vào trạng thái mệt mỏi, căng thẳng ngay từ đầu ngày làm việc hoặc học tập.

"Có những hôm vừa đi đường vừa lo muộn giờ. Đến nơi rồi nhưng cảm giác như đã mất hết năng lượng cho cả buổi", một lao động tự do tại Hà Nội chia sẻ.

Ùn tắc giao thông cũng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của vận tải hành khách công cộng. Tốc độ khai thác của xe buýt trong khu vực nội đô hiện chỉ đạt khoảng 12,7-22,1 km/h, làm giảm sức hấp dẫn của loại hình vận tải này và khiến nhiều người tiếp tục lựa chọn phương tiện cá nhân.

Trước thực trạng trên, nhiều giải pháp đang được triển khai nhằm giảm áp lực giao thông và cải thiện môi trường đô thị.

Ở tầm vĩ mô, Việt Nam đang từng bước thực hiện lộ trình giảm phát thải và hạn chế sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Theo Thông tư số 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương, từ ngày 1/6/2026, xăng không chì lưu thông trên thị trường phải được phối trộn thành xăng sinh học E10 để sử dụng cho động cơ xăng trên phạm vi cả nước.

Theo cơ quan chức năng, việc sử dụng nhiên liệu sinh học góp phần giảm phát thải khí ô nhiễm, bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy phát triển kinh tế xanh.

Song song với đó, Hà Nội đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý giao thông thông qua hệ thống camera giám sát, đèn tín hiệu điều khiển linh hoạt theo lưu lượng phương tiện và các nền tảng cung cấp thông tin giao thông theo thời gian thực.

Những giải pháp này cho thấy nỗ lực của thành phố trong việc giảm áp lực giao thông không chỉ thông qua mở rộng hạ tầng, mà còn bằng việc ứng dụng công nghệ và hướng tới các giải pháp bền vững trong dài hạn.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn vẫn còn không ít thách thức. Hạ tầng giao thông công cộng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu đi lại của người dân. Mạng lưới xe buýt và đường sắt đô thị đã có nhiều cải thiện nhưng vẫn chưa đủ thuận tiện để thay thế hoàn toàn phương tiện cá nhân.

Đối với nhiều người dân, đặc biệt là sinh viên và người lao động, xe máy vẫn là phương tiện phù hợp nhất nhờ tính cơ động và khả năng tiếp cận cao. Vì vậy, việc thay đổi thói quen di chuyển cần được thực hiện đồng bộ với quá trình nâng cao chất lượng dịch vụ giao thông công cộng.

Giải quyết ùn tắc giao thông là bài toán đòi hỏi sự kết hợp giữa quy hoạch đô thị, phát triển hạ tầng, ứng dụng công nghệ và thay đổi hành vi tham gia giao thông. Khi những giải pháp này được triển khai đồng bộ, áp lực ùn tắc mới có thể từng bước được giảm bớt, góp phần cải thiện chất lượng sống cho người dân Thủ đô.