Foto

Quạt Chàng Sơn: Nét di sản bền bỉ giữa nhịp sống hiện đại

{Lê Châu, Thuỳ Minh, Mỹ Thực} • 08/04/2026 07:47

Giữa nhịp sống hiện đại, làng quạt Chàng Sơn (Hà Nội) vẫn bền bỉ giữ nghề truyền thống qua từng sản phẩm thủ công.

Tại xã Tây Phương (Hà Nội) - nơi được mệnh danh là “vương quốc của những chiếc quạt giấy”, làng nghề quạt Chàng Sơn đã tồn tại từ thế kỷ 19 như một phần không thể tách rời của đời sống văn hóa địa phương.

Từ những cánh quạt nan mộc mạc, người dân nơi đây không ngừng sáng tạo để thổi hồn vào từng sản phẩm, từ quạt giấy, quạt vải đến quạt thờ, quạt trang trí nghệ thuật.

Sinh ra và lớn lên tại làng Chàng Sơn - một “làng bách nghệ” nổi tiếng của Hà Nội, nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn (67 tuổi) cho biết đã gắn bó với nghề làm quạt đã mấy chục năm nay. “Từ đời ông, đời cha mẹ cho đến con cháu hôm nay, hầu như ai trong nhà cũng biết làm nghề, từ những công đoạn đơn giản đến những kỹ thuật đòi hỏi tay nghề cao”, bà Tuấn chia sẻ. (Ảnh: Mỹ Thực)

Để làm ra một chiếc quạt hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua 16-17 công đoạn lớn nhỏ, từ chọn tre, ngâm tre, chẻ nan, vót nan cho đến dán giấy, hoàn thiện. Trong đó, công đoạn chẻ nan được xem là “thước đo tay nghề”, đòi hỏi sự khéo léo và chính xác gần như tuyệt đối để các nan quạt đều nhau “một chín một mười”. (Ảnh: Mỹ Thực)

Sau khi chẻ nan đều và dựng khung chắc tay, người thợ phải khéo léo dán giấy hoặc vải lên khung tre sao cho phẳng, đều và hài hòa. Đây không chỉ là thao tác kỹ thuật mà còn đòi hỏi con mắt thẩm mỹ và sự tỉ mỉ cao. Một chiếc quạt dù đã hoàn thiện tốt ở những công đoạn trước, nhưng nếu dán không đẹp thì cũng khó đạt yêu cầu. (Ảnh: Mỹ Thực)

Không còn đơn thuần là vật dụng làm mát như trước kia, những chiếc quạt Chàng Sơn ngày nay đã được “thổi hồn” để trở thành những sản phẩm mang giá trị văn hóa và nghệ thuật. Trên nền giấy, nền lụa, người thợ có thể vẽ nên những bức tranh đồng quê, tranh Đông Hồ, cờ Tổ quốc, họa tiết truyền thống, … Mỗi chiếc quạt vì thế không chỉ là một vật dụng, mà còn là một câu chuyện, một lát cắt của đời sống văn hóa Việt. (Ảnh: Mỹ Thực)

Tuy nhiên, để giữ nghề trong bối cảnh hiện đại không phải là điều dễ dàng. Thu nhập từ nghề quạt không cao, trung bình mỗi ngày người làm chỉ kiếm được từ vài chục đến khoảng một, hai trăm nghìn đồng. Nguyên liệu tre cũng ngày càng khó chọn, đòi hỏi phải là tre già, được ngâm đủ thời gian từ 8-10 tháng để đảm bảo độ bền và dẻo. Bên cạnh đó, áp lực cạnh tranh từ các sản phẩm quạt công nghiệp, đặc biệt là quạt nhập khẩu với mẫu mã bắt mắt, giá thành rẻ, cũng khiến nghề truyền thống đứng trước nhiều thách thức. (Ảnh: Mỹ Thực)

Dẫu vậy, điều khiến bà Tuấn và nhiều nghệ nhân nơi đây trăn trở hơn cả không chỉ là thu nhập, mà là làm sao để nghề có thể tiếp tục tồn tại và lan tỏa. Không gian làng nghề còn chật hẹp, chưa có điều kiện để phát triển thành điểm trưng bày, đón khách du lịch một cách bài bản. (Ảnh: Mỹ Thực)

“Chúng tôi chỉ mong có một nơi rộng rãi hơn để vừa làm nghề, vừa giới thiệu sản phẩm, để nhiều người biết đến quạt Chàng Sơn hơn”, bà chia sẻ. (Ảnh: Mỹ Thực)

Điều đáng mừng là giữa những khó khăn ấy, thế hệ trẻ trong làng vẫn chưa quay lưng với nghề. Nhiều bạn trẻ, kể cả sinh viên, vẫn tranh thủ thời gian phụ giúp gia đình làm quạt, vừa có thêm thu nhập, vừa học và giữ nghề. Những công đoạn nhẹ như gấp quạt, hoàn thiện sản phẩm vẫn có thể được người già và trẻ nhỏ đảm nhận, tạo nên sự gắn kết giữa các thế hệ trong cùng một mái nhà. (Ảnh: Mỹ Thực)

Với bà Tuấn, những chiếc quạt không chỉ là sản phẩm thủ công, mà còn là một phần ký ức, một phần máu thịt. Giữa dòng chảy không ngừng của thời đại, những nghệ nhân như bà vẫn lặng lẽ giữ lửa, để mỗi chiếc quạt khi xòe ra không chỉ mang theo làn gió mát, mà còn lưu giữ cả hồn cốt của một làng nghề truyền thống. (Ảnh: Mỹ Thực)

Quạt Chàng Sơn: Nét di sản bền bỉ giữa nhịp sống hiện đại

Quạt Chàng Sơn

Làng nghề truyền thống

quạt giấy

Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn

Làng nghề Chàng Sơn