Bỏ thi Tiếng Anh vào lớp 10 có phù hợp với mọi địa phương?

Áp lực thi cử không chỉ nằm ở số môn

Theo dự thảo sửa đổi Quy chế tuyển sinh THCS và THPT đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) lấy ý kiến, kỳ thi vào lớp 10 THPT được đề xuất tổ chức với hai môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn, thay vì ba môn như hiện nay.

Việc giảm số lượng môn thi vào lớp 10 được kỳ vọng sẽ giúp học sinh giảm tải ôn tập, nhưng liệu áp lực thi cử có thực sự giảm hay chỉ chuyển sang những môn thi còn lại? Từ góc nhìn của phụ huynh và giáo viên, câu trả lời không hoàn toàn giống nhau.

Ông Bùi Văn Hợp (55 tuổi, tỉnh Phú Thọ), phụ huynh có con chuẩn bị thi vào lớp 10, cho rằng việc bỏ môn thi tiếng Anh có thể giúp học sinh giảm bớt áp lực trong giai đoạn ôn tập.

“Tôi nghĩ việc bỏ môn thi tiếng Anh sẽ giúp các con giảm bớt áp lực trong giai đoạn ôn thi vào lớp 10, bởi đây là kỳ thi khá căng thẳng, nhất là khi các con phải tập trung ôn nhiều môn cùng lúc. Với những học sinh chưa thực sự tốt môn tiếng Anh, việc không phải thi môn này sẽ giúp các con có thêm thời gian củng cố kiến thức ở những môn còn yếu, từ đó tự tin hơn khi bước vào kỳ thi. Tuy nhiên, tiếng Anh vẫn rất quan trọng nên gia đình tôi sẽ tiếp tục khuyến khích con học tập đều đặn, chứ không phải vì bỏ thi mà lơ là môn học này”, ông Hợp cho biết.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Nguyệt, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Trới (phường Hoành Bồ, thành phố Quảng Ninh) cho rằng, tác động của việc giảm môn thi phụ thuộc nhiều vào năng lực và thế mạnh của từng học sinh. Với những em học tốt tiếng Anh nhưng còn hạn chế ở Toán hoặc Ngữ văn, môn thi thứ ba có thể là cơ hội để thể hiện năng lực và cải thiện kết quả tuyển sinh. Ngược lại, những học sinh có thế mạnh ở Toán, Ngữ văn nhưng gặp khó khăn với môn thi thứ ba có thể cảm thấy nhẹ nhõm hơn nếu chỉ phải tập trung vào hai môn. Vì vậy, vấn đề không đơn thuần nằm ở số lượng môn thi mà còn ở việc phương án tuyển sinh có tạo điều kiện để học sinh phát huy năng lực của mình hay không.

Đáng chú ý, nếu chỉ còn Toán và Ngữ văn, kết quả của từng môn có thể trở nên quan trọng hơn đối với cơ hội trúng tuyển, nhất là tại những trường có mức độ cạnh tranh cao. Tuy nhiên, chưa thể khẳng định việc giảm môn thi chắc chắn khiến đề thi khó hơn hoặc áp lực cạnh tranh tăng lên, bởi điều này còn phụ thuộc vào chỉ tiêu tuyển sinh, số lượng thí sinh đăng ký và cách thức xây dựng đề thi.

Từ những góc nhìn trên, có thể thấy giảm số môn thi chưa chắc đồng nghĩa với giảm áp lực thi cử. Theo bà Nguyệt, điều quan trọng hơn là phương án tuyển sinh phải hợp lý, ổn định, có khả năng dự báo và bảo đảm công bằng; đồng thời không để kỳ thi chi phối ngược trở lại việc dạy và học ở bậc THCS, khiến học sinh học lệch hoặc phải chạy theo môn thi. Bởi mục tiêu của việc điều chỉnh tuyển sinh không chỉ là giảm số môn cần ôn tập, mà còn phải giảm áp lực thực chất, tạo điều kiện để học sinh phát huy năng lực và bảo đảm cơ hội tuyển sinh công bằng.

Bỏ thi Tiếng Anh có tạo ra tình trạng học lệch?

Nếu Tiếng Anh không còn là môn thi bắt buộc trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10, học sinh có thể giảm thời gian ôn tập môn học này để tập trung vào Toán và Ngữ văn. Thay đổi đó liệu có làm giảm động lực học ngoại ngữ, khiến những môn không phục vụ trực tiếp cho kỳ thi bị xem nhẹ? Đây là vấn đề cần cân nhắc khi ngành giáo dục hướng tới nâng cao năng lực ngoại ngữ thực chất.

Với học sinh lớp 9, việc bỏ thi Tiếng Anh cũng đặt ra câu hỏi về động lực học tập sau khi môn học này không còn gắn trực tiếp với kỳ thi tuyển sinh. Em Phạm Quang Minh, học sinh Trường THCS Yên Thủy (tỉnh Phú Thọ), cho rằng phương án này có thể giúp giảm áp lực ôn tập, nhưng học sinh vẫn cần duy trì việc học ngoại ngữ. Em Minh chia sẻ: “Em nghĩ việc bỏ một môn thi không có nghĩa là chúng em không cần học môn đó nữa, bởi Tiếng Anh vẫn rất cần thiết cho quá trình học tập sau này”.

Nhìn rộng hơn từ câu chuyện học ngoại ngữ của học sinh, chuyên gia hướng nghiệp và tuyển sinh THPT/ĐH Đào Thị Thúy Loan cho rằng, việc giảm số môn thi bắt buộc có thể góp phần giảm áp lực ôn tập, chi phí học thêm và tình trạng học sinh phải phân tán quá nhiều thời gian cho việc luyện thi. Tuy nhiên, theo bà, cần phân biệt rõ giữa giảm áp lực thi cử và giảm yêu cầu về năng lực học tập.

Bà Loan nhận định: “Nếu giảm số môn thi nhưng không có cơ chế đánh giá bổ sung phù hợp, chúng ta có thể bỏ qua những năng lực quan trọng của học sinh, trong đó có năng lực ngoại ngữ. Tiếng Anh hiện không chỉ là một môn học trong chương trình phổ thông mà còn là công cụ quan trọng để tiếp cận tri thức, học tập ở bậc đại học và tham gia thị trường lao động trong tương lai. Vì vậy, nếu không tổ chức thi Tiếng Anh như một môn bắt buộc, điều đó không đồng nghĩa với việc giảm yêu cầu học tập hoặc xem nhẹ vai trò của môn học này”.

Đồng thời, bà cũng nhấn mạnh cần có giải pháp duy trì động lực học Tiếng Anh và bảo đảm năng lực ngoại ngữ của học sinh, ngay cả khi môn học này không còn là môn thi bắt buộc.

Đồng quan điểm về việc cần duy trì động lực học ngoại ngữ, từ thực tế giảng dạy, chị Trần Ánh Dương (25 tuổi), giáo viên Tiếng Anh tại Trường Liên cấp THCS - Tiểu học VIETSCHOOL PANDORA, Hà Nội, cho rằng nhu cầu học ngoại ngữ vẫn sẽ tồn tại ngay cả khi Tiếng Anh không còn là môn thi bắt buộc.

Chị Dương chia sẻ: “Bộ GD&ĐT đang xây dựng lộ trình đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025 - 2035, vì thế theo tôi việc không còn thi Tiếng Anh vào lớp 10 sẽ không ảnh hưởng quá nhiều đến việc học ngoại ngữ nói chung, bởi Tiếng Anh đang dần trở thành một năng lực cần thiết, không chỉ là lợi thế. Tuy nhiên, một bộ phận học sinh có thể giảm động lực và dành ít thời gian cho môn học hơn khi không còn áp lực thi cử. Vì vậy, giáo viên cần giúp học sinh hiểu lợi ích của việc thành thạo ngoại ngữ, đồng thời đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực, lấy học sinh làm trung tâm để các em thấy việc học Tiếng Anh thiết thực, thú vị, thay vì chỉ học để thi”.

Cần tính đến phương án giao cho từng địa phương tự chọn số môn thi

PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học Quản lý giáo dục, chuyên gia cao cấp của Bộ GD&ĐT, đề xuất trao quyền để địa phương lựa chọn tổ chức thi hai hoặc ba môn tùy theo điều kiện thực tế. Chẳng hạn, phổ điểm môn Tiếng Anh trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm 2026 tại Hà Nội thể hiện sự phân hóa hai cực rõ rệt: dù điểm trung vị là 6,25, song điểm số lại tập trung đông ở cả vùng điểm thấp (2 - 4 điểm) lẫn vùng điểm cao (8 - 10 điểm, đặc biệt có rất nhiều điểm 10). Điều này cho thấy ngay tại địa phương có điều kiện dạy và học thuận lợi như Hà Nội, Tiếng Anh vẫn là môn thi có tính phân loại học sinh rất cao. Việc duy trì môn thi này không chỉ đánh giá năng lực ngoại ngữ mà còn là công cụ quan trọng giúp phân hóa thí sinh hiệu quả. Tuy nhiên, ở những địa phương có điều kiện dạy và học còn hạn chế, việc lựa chọn môn thi cần được cân nhắc trên cơ sở thực tiễn, thay vì áp dụng một phương án đồng nhất.

Dù vậy, phương án trao quyền này đồng thời đặt ra bài toán về cách thức tổ chức tuyển sinh: vừa phát huy tính chủ động của địa phương, vừa tạo sự công bằng giữa các thí sinh. Để bảo đảm tính khả thi, việc trao quyền lựa chọn cần đi kèm những tiêu chí rõ ràng, minh bạch, tránh tạo ra sự thiếu nhất quán trong tổ chức tuyển sinh.

Nhìn chung, tranh luận về việc bỏ môn Tiếng Anh trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 không chỉ là câu chuyện giảm một môn thi, mà còn là bài toán cân bằng giữa giảm áp lực ôn tập, bảo đảm công bằng giữa các địa phương và không khiến học sinh xem nhẹ việc học ngoại ngữ. Bởi suy cho cùng, giảm số môn thi có thể thay đổi cách học trước mắt, nhưng mục tiêu giáo dục vẫn là giúp học sinh phát triển năng lực thực chất, thay vì chỉ tập trung vào những môn phục vụ kỳ thi.

Thực hiện: Thu Trang, Hạnh Dung, Thanh Thảo, Thiên Ngân, Khánh Linh

Nhóm SV