Khoảng trống trong điện hoá giao thông tại Hà Nội: Bài toán sạc pin cho xe điện, nạp niềm tin cho người dùng (Kỳ 2)
Nỗi lo về pin và sự thiếu vắng các quy chuẩn an toàn rõ ràng đang trở thành rào cản lớn nhất với người dân Thủ đô để chuyển đổi sang xe điện. Khi những điểm nghẽn tâm lý và pháp lý này chưa được tháo gỡ, bài toán “nạp niềm tin” cho người tiêu dùng vẫn chưa thể tìm ra lời giải.
Quản lý an toàn pin suốt vòng đời xe điện
Việc sử dụng pin lithium-ion không thể được xem là căn cứ duy nhất để đánh giá mức độ an toàn của một phương tiện điện. Trong thực tế, nguy cơ liên quan đến pin phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ chất lượng cell, thiết kế và hệ thống quản lý pin đến điều kiện sạc, nhiệt độ, tác động vật lý và cách phương tiện được vận hành, bảo dưỡng. Vì vậy, an toàn của pin còn phải được duy trì trong suốt quá trình sử dụng.
Trao đổi với phóng viên, anh Đặng Thanh Tùng (30 tuổi, Hà Nội), cố vấn dịch vụ tại VinFast, cho biết: “Một số lỗi liên quan đến pin thường gặp là xe không nhận sạc do tiếp xúc kém hoặc đứt dây; pin quá nhiệt trong quá trình vận hành, đặc biệt khi thời tiết quá nóng”. Theo đó, các vấn đề liên quan đến pin có thể phát sinh từ nhiều khâu trong quá trình vận hành, từ hệ thống kết nối, điều kiện thời tiết đến khả năng kiểm soát nhiệt độ của phương tiện.
“Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, việc phát hiện và kiểm tra sớm có ý nghĩa trong việc xác định nguyên nhân, hạn chế tình trạng lỗi tiếp diễn và ảnh hưởng đến khả năng vận hành của xe”, anh Tùng chia sẻ thêm. Điều này đặt ra yêu cầu người sử dụng phải có thông tin đủ rõ để nhận biết những dấu hiệu cần kiểm tra, thay vì chỉ xử lý khi xe đã phát sinh sự cố.
Khác với nhiên liệu được nạp vào và tiêu thụ theo từng lần vận hành như xe xăng, pin trải qua hàng loạt chu kỳ sạc - xả trong suốt vòng đời của phương tiện. Vì vậy, dung lượng pin vì thế có thể suy giảm theo thời gian và điều kiện sử dụng. Một trong những dấu hiệu người dùng có thể nhận biết là quãng đường xe di chuyển được sau mỗi lần sạc giảm đáng kể so với trước đó. Tuy nhiên, mức độ suy giảm không thể chỉ được xác định bằng cảm nhận của người sử dụng mà cần được kiểm tra bằng thiết bị và quy trình kỹ thuật phù hợp.
Từ đây, bài toán an toàn của pin chuyển sang một vấn đề rộng hơn: quản lý pin trong toàn bộ vòng đời của phương tiện. Ở giai đoạn đầu, yêu cầu đặt ra là kiểm soát chất lượng pin; trong quá trình sử dụng, pin cần được theo dõi, kiểm tra và xử lý khi xuất hiện dấu hiệu bất thường hoặc suy giảm dung lượng. Khi pin không còn đáp ứng yêu cầu sử dụng, vấn đề tiếp theo là thay thế, thu gom và xử lý bộ pin đã qua sử dụng.
Nếu chính sách chỉ tập trung vào việc đưa phương tiện điện vào lưu thông mà thiếu cơ chế quản lý khi pin xuống cấp và kết thúc vòng đời, hệ thống vẫn còn một khoảng trống trong quản lý an toàn. Khi đó, câu hỏi không còn đơn thuần là pin có an toàn hay không, mà còn là ai kiểm tra, tiêu chí nào được sử dụng để xác định pin cần thay thế, pin hỏng được xử lý ở đâu và trách nhiệm thuộc về bên nào.
Tại Hà Nội, Nghị quyết 57/2025/NQ-HĐND, có hiệu lực từ ngày 10/12/2025, đã đưa phát triển hạ tầng thu gom, xử lý pin xe điện sau thải bỏ vào nhóm giải pháp phát triển hạ tầng giao thông trong vùng phát thải thấp, đồng thời đặt yêu cầu bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy. Quy định này cho thấy vấn đề pin đã được đặt ra không chỉ ở giai đoạn phương tiện đang vận hành mà cả sau khi bộ pin không còn được sử dụng.
Niềm tin cần được đảm bảo bằng quy chuẩn
Với người tiêu dùng, phần khó nhất của bài toán an toàn nằm ở những thứ họ gần như không thể tự kiểm chứng. Người sử dụng không thể bằng mắt thường xác định chất lượng một cell pin, đánh giá tình trạng của bộ pin sau nhiều năm hay kiểm tra một trạm sạc có đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật hay không. Do đó, niềm tin với xe điện phụ thuộc rất lớn vào tiêu chuẩn, quy chuẩn và trách nhiệm của những bên đứng phía sau chiếc xe.
Chung cư là nơi niềm tin bị thử thách rõ nhất. Một chiếc xe điện trên đường chủ yếu là vấn đề của người sử dụng nhưng khi nhiều phương tiện cùng tập trung tại tầng hầm và sạc trong một không gian kín, câu chuyện chuyển thành vấn đề an toàn chung. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hệ thống phòng cháy, chữa cháy, thông gió và bố trí khu vực sạc.
Người sở hữu xe cần một nơi sạc thuận tiện, trong khi những cư dân khác có thể phải đối mặt với hậu quả nếu xảy ra sự cố. Vì thế, ban quản lý không chỉ giải quyết nhu cầu sạc mà còn phải xác định rõ điều kiện kỹ thuật, trách nhiệm và phương án ứng phó. Đặc biệt, việc sạc nhiều phương tiện trong cùng một không gian đòi hỏi sự kiểm soát về nguồn điện và thiết bị sạc, thay vì chỉ dựa vào ý thức của từng người sử dụng.
Là người sử dụng xe xăng, chị Lê Hoàng Thanh Thảo (19 tuổi), cư dân sống tại một khu chung cư ở phường Nam Từ Liêm, Hà Nội cho biết: “Mình vẫn cảm thấy lo lắng khi xe xăng và xe điện được để chung một khu vực, nhất là nếu xảy ra sự cố trong lúc sạc hoặc pin gặp vấn đề. Dù ban quản lý có quy định kiểm soát, mình vẫn nghĩ cần có những biện pháp an toàn rõ ràng và chặt chẽ hơn để người dân yên tâm.”
Điện hóa giao thông không chỉ là thay một chiếc xe xăng bằng một chiếc xe điện. Đó là quá trình thay đổi cả cách phương tiện được sạc, quản lý, bảo dưỡng, xử lý sự cố và kết thúc vòng đời. Khi những mắt xích ấy được quy định rõ và kiểm soát minh bạch, người dân mới có cơ sở để đánh giá rủi ro thay vì phải lựa chọn giữa một bên là nỗi sợ và một bên là những lời trấn an.
Thực hiện: Hương Giang, Đức Hiệp, Ngọc Anh, Tiến Huy, Minh Thu, Hưng Nguyên