Megastory

LÀNG NGHỀ SƠN ĐỒNG: TIẾNG ĐỤC GIỮ HỒN GỖ VIỆT

Nhóm sinh viên • 16/06/2026 22:39

Sơn Đồng không chỉ là làng nghề tạc tượng nổi tiếng mà còn là nơi lưu giữ hồn cốt tâm linh Việt. Giữa thời số hóa, làng nghề vẫn bền bỉ giữ lửa và đổi mới.

Từ đầu ngõ, tiếng đục đẽo đã vang lên liên hồi từ những xưởng nghề nằm san sát nhau. Dưới đôi tay khéo léo của họ, những khối gỗ mít dần hiện lên thành tượng Phật, tượng Thánh, hoành phi, câu đối. Đây đều là những sản phẩm đã gắn bó với đời sống tín ngưỡng của người Việt và làm nên tên tuổi của làng nghề Sơn Đồng suốt hơn một nghìn năm qua.

Nằm ở xã Sơn Đồng, huyện Hoài Đức, Hà Nội, Sơn Đồng từ lâu được biết đến là một trong những làng nghề tạc tượng và làm đồ thờ lớn nhất cả nước. Với hàng trăm cơ sở sản xuất và hàng nghìn lao động gắn bó với nghề, nơi đây nổi tiếng với các sản phẩm tượng thờ, hoành phi, câu đối và đồ thờ sơn son thếp vàng phục vụ đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Việt.

Năm 2007, Sơn Đồng được ghi nhận là làng nghề tạc tượng và đồ thờ phụng Phật giáo lớn nhất Việt Nam, khẳng định vị thế đặc biệt của một làng nghề đã tồn tại hơn một thiên niên kỷ.

Trải qua hơn một thiên niên kỷ, nghề tạc tượng và làm đồ thờ ở Sơn Đồng đã đi qua nhiều giai đoạn thăng trầm, từ buổi đầu hình thành, thời kỳ hưng thịnh, giai đoạn mai một cho đến hành trình phục hồi và hội nhập hôm nay.

1

Thế kỷ X

2

Hơn 1.000 năm phát triển

3

Những năm kháng chiến chống Mỹ và thời kỳ bao cấp

4

Năm 1983

5

Năm 2007

6

Ngày 8/5/2026

Hiện nay, Sơn Đồng có hơn 4.000 lao động thường xuyên gắn bó với nghề thủ công mỹ nghệ, trong đó nhiều người đã trở thành thợ giỏi, nghệ nhân được ghi nhận. Các sản phẩm tượng thờ, đồ thờ sơn son thếp vàng, thếp bạc của làng chiếm hơn một nửa thị phần cả nước, phục vụ rộng rãi nhu cầu văn hóa, tín ngưỡng của người dân.

Điểm đặc biệt của thợ Sơn Đồng là khả năng chế tác nhiều loại tượng thờ khác nhau mà không nhất thiết phải dựa vào mẫu có sẵn. Đằng sau mỗi pho tượng không chỉ là kỹ thuật chạm khắc, mà còn là sự am hiểu về điển tích, vai thờ, dáng vẻ và thần thái của từng nhân vật trong đời sống tâm linh.

Tại Sơn Đồng, hành trình thổi hồn vào gỗ cho một pho tượng thờ phải trải qua 9 bước. Quy trình khắt khe này minh chứng rằng, giá trị cốt lõi của sản phẩm nằm ở đỉnh cao tay nghề thủ công chứ không chỉ riêng chất gỗ quý.

Hành trình bắt đầu từ khâu lựa chọn những súc gỗ mít già trên 30 năm tuổi ít mối mọt và mang năng lượng an lạc. Gỗ mít là chất liệu lý tưởng nhất vì tính chất mềm, dễ chạm khắc nhưng lại bền bỉ trường tồn.

Người thợ đặt những nhát đục đầu tiên để phác thảo tỷ lệ và đục thô định hình dáng đứng, dáng ngồi cơ bản. Bộ đục, dao ngà đủ kích cỡ chính là công cụ quan trọng nhất ở giai đoạn này, đây cũng là phần việc để những người mới vào nghề tập những đường bóc gỗ, phạt thô đầu tiên.

Người thợ đặt những nhát đục đầu tiên để phác thảo tỷ lệ và đục thô định hình dáng đứng, dáng ngồi cơ bản. Bộ đục, dao ngà đủ kích cỡ chính là công cụ quan trọng nhất ở giai đoạn này, đây cũng là phần việc để những người mới vào nghề tập những đường bóc gỗ, phạt thô đầu tiên.

Trong chuỗi quy trình, tạo hình khuôn mặt chính là công đoạn khó nhất, quyết định trực tiếp đến “cái hồn” và thần thái ban đầu của tác phẩm. Việc này đòi hỏi người thợ phải dồn hết tâm - đức - tài để thổi hồn vào thớ gỗ xù xì, và tuyệt đối phải do những nghệ nhân lâu năm, thâm niên bậc thầy đảm nhiệm.

Sau khi xong phần mộc, tượng được bả sơn lót và mài nhẵn lặp đi lặp lại nhiều lần. Để giữ được độ bền hàng trăm năm, các nghệ nhân lão luyện bật mí bí quyết nằm ở kỹ thuật bả sơn lót bằng sơn ta truyền thống vô cùng kỹ lưỡng qua 3 đến 4 lớp nghiêm ngặt nhằm tạo bề mặt phẳng mịn hoàn hảo.

Sau khi xong phần mộc, tượng được bả sơn lót và mài nhẵn lặp đi lặp lại nhiều lần. Để giữ được độ bền hàng trăm năm, các nghệ nhân lão luyện bật mí bí quyết nằm ở kỹ thuật bả sơn lót bằng sơn ta truyền thống vô cùng kỹ lưỡng qua 3 đến 4 lớp nghiêm ngặt nhằm tạo bề mặt phẳng mịn hoàn hảo.

Tượng tiếp tục được phủ lớp sơn son đỏ tươi trước khi bước vào công đoạn thếp những lá vàng quỳ 9999 mỏng manh, nhẹ như mây. Sự khác biệt chạm ngõ thị giác rõ rệt nhất chính là khi so sánh thớ gỗ mộc thô mạc ban đầu với vẻ đẹp lộng lẫy, uy nghiêm sau khi hoàn thiện lớp sơn thếp vàng óng ả này.

Tượng tiếp tục được phủ lớp sơn son đỏ tươi trước khi bước vào công đoạn thếp những lá vàng quỳ 9999 mỏng manh, nhẹ như mây. Sự khác biệt chạm ngõ thị giác rõ rệt nhất chính là khi so sánh thớ gỗ mộc thô mạc ban đầu với vẻ đẹp lộng lẫy, uy nghiêm sau khi hoàn thiện lớp sơn thếp vàng óng ả này.

Công đoạn cuối cùng là điểm nhãn, vẽ mắt cho pho tượng. Cùng với bước đục diện, đây là kỹ nghệ tối cao chỉ nghệ nhân lâu năm mới thực hiện được để chính thức hoàn thiện một pháp tượng linh thiêng, đưa giá trị tay nghề thủ công và kỹ thuật sơn son thếp vàng truyền thống lên đỉnh cao không thể thay thế.

Bước chân vào không gian trưng bày đồ thờ Sơn Đồng tại Trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP làng nghề gắn với du lịch, người xem lập tức bị choáng ngợp bởi một thế giới linh thiêng, cổ kính phủ ngập ánh hoàng kim lộng lẫy. Các tác phẩm được bài trí lớp lang, trang nghiêm như một bảo tàng nghệ thuật thu nhỏ, mang đến cảm giác bình an và đầy tôn kính.

Nơi đây không chỉ trưng bày những sản phẩm thủ công, mà dường như đang tái hiện một sợi dây kết nối tâm linh vô hình, thiêng liêng giữa thế giới hiện tại với tiên tổ, Phật, Thánh và các vị Thần linh trong tâm thức người Việt.

Dòng tượng Phật Sơn Đồng (các bậc Hòa thượng, Phật A Di Đà, Quan Âm Bồ Tát...) từ lâu đã khẳng định thương hiệu nhờ hệ tỷ lệ tạo hình nghiêm ngặt và chuẩn xác. Điểm nhấn cốt lõi của các tác phẩm này nằm ở kỹ thuật đục diện mặt; từ ánh mắt nhìn xuống nhẹ nhàng đến gương mặt đầy đặn, phúc hậu đều được gọt giũa tỉ mỉ trên chất liệu gỗ mít mộc. Sự kết hợp khắt khe giữa quy chuẩn mỹ thuật cổ và tư duy tạo hình tâm linh giúp các pho tượng bộc lộ rõ nét thần thái từ bi, đức độ, mang lại hiệu ứng thị giác và cảm giác an yên cho người chiêm bái.

Khác với vẻ thư thái, thoát tục của dòng tượng Phật, dòng tượng Thánh và Tứ Phủ (như các vị Quan Lớn, Mẫu Đệ Nhất, hay Đức Thánh Trần...) lại mang một sắc thái hoàn toàn khác biệt: uy nghi, oai phong và đoan trang nền nã.

Dưới bàn tay tài hoa của người thợ Sơn Đồng, từng dáng ngồi vững chãi, thế tay cầm hốt lệnh dứt khoát hay thần sắc sắc lẹm trên gương mặt đều được tạc đúng khí chất riêng. Sự chuẩn mực này thể hiện trọn vẹn sự oai nghiêm, linh ứng của các bậc Thánh quan, Thần linh trong dòng chảy văn hóa tâm linh Việt.

Hoành phi, câu đối và cuốn thư Sơn Đồng từ lâu đã là biểu tượng cho gia phong, sự sang trọng và thịnh vượng của mỗi nếp nhà. Trên chất liệu gỗ hương, gỗ gụ chắc nặng, từng nét chữ "phượng múa rồng bay" được những người thợ ngậm phác thảo rồi đục tay nổi chìm uyển chuyển. Những bức đại tự này không chỉ làm đẹp không gian, mà còn là nơi lưu giữ lời răn dạy của tổ tiên, nhắc nhở con cháu giữ trọn đạo hiếu, hướng thiện tu nhân tích đức.

Được ví như "bức rèm báu" ngăn cách không gian trần thế với chốn tâm linh tôn nghiêm, cửa võng Sơn Đồng chính là đỉnh cao của nghệ thuật sắp đặt và đục chạm mộc đương đại. Nhìn vào những bộ cửa võng với hệ thống hoa văn đục dày mỏng, nổi chìm đan xen phức tạp, người xem mới thấu rõ trình độ bậc thầy của người thợ làng nghề.

Bằng cách xử lý khéo léo các khoảng trống bong tách và độ uốn lượn mềm mại trên thớ gỗ, họ đã biến những bộ cửa võng đồ sộ trở thành những dải lụa hoa văn thanh thoát, rủ xuống đầy uy nghiêm nơi gian thờ chính.

Tranh sơn son thếp vàng Sơn Đồng là một sự hòa quyện tuyệt vời giữa hội họa dân gian và kỹ nghệ thủ công mỹ nghệ đỉnh cao. Những bức tranh tôn vinh các điển tích cổ hay họa tiết tứ quý (Tùng, Cúc, Trúc, Mai) được các nghệ nhân thể hiện vô cùng sinh động. Toàn bộ họa tiết nổi bật rực rỡ trên nền sơn đỏ tươi, mang theo ước vọng và lời cầu chúc về sự sung túc, tài lộc, may mắn và trường tồn gửi gắm đến gia chủ.

Điểm làm nên thương hiệu độc bản và danh tiếng trăm năm của Sơn Đồng chính là kỹ thuật chạm khắc điêu luyện, đạt đến độ thượng thừa. Từng họa tiết rồng bay phượng múa, hoa sen thanh khiết, hoa cúc vạn thọ hay những dải vân mây cuồn cuộn đều sở hữu chiều sâu sâu hoắm, tầng tầng lớp lớp đan xen.

Chính nét đục uyển chuyển, nhịp nhàng có hồn ấy đã giải phóng hoàn toàn sự thô cứng của súc gỗ mộc xù xì, đạt đến cảnh giới "gỗ hóa linh" mà không một làng nghề nào có thể rập khuôn hay sánh kịp.

Khi phóng tầm mắt thấu cận cảnh bề mặt từng sản phẩm, người xem mới thấu cảm hết sự kỳ công của kỹ thuật sơn son thếp vàng truyền thống tại đây. Lớp sơn lót ta bền bỉ được bả lặp đi lặp lại nhiều lần để bảo vệ cốt gỗ bên trong luôn phẳng mịn hoàn hảo.

Đó là lớp nền lý tưởng để những lá vàng quỳ 9999 mỏng manh được áp khéo léo lên từng chi tiết hoa văn. Bề mặt sau cùng được phủ một lớp lưu ly bóng nhẹ, giúp bảo vệ lớp vàng, khiến ánh hoàng kim vừa sang trọng, trang nghiêm bừng sáng rực rỡ, lại vừa nền nã, không chút phô trương.

Vượt lên trên giá trị của những vật phẩm thờ cúng thông thường, mỗi tác phẩm của làng nghề Sơn Đồng chính là linh hồn kết tinh từ văn hóa, tín ngưỡng và đôi bàn tay tài hoa của con người đất Việt. Trải qua quy trình 9 bước nghiêm ngặt từ khúc gỗ mộc thô sơ cho đến khi khoác lên mình lớp áo sơn son thếp vàng lộng lẫy và được vẽ mắt khai thần, các nghệ nhân nơi đây đã thực hiện một hành trình thiêng liêng: "gỗ hóa linh".

Chính sự chuẩn mực trong tạo dáng, thần sắc cùng sự kiên tâm gìn giữ bí quyết gia truyền đã khiến đồ thờ gỗ Sơn Đồng trở thành mạch nguồn kết nối thiêng liêng giữa các thế hệ, nhắc nhở con cháu giữ trọn đạo hiếu và lưu truyền nét đẹp văn hóa tâm linh nghìn năm của dân tộc vững bền cùng thời gian.

Rời khỏi xưởng nghề, những pho tượng, bộ hoành phi, câu đối hay đồ thờ của Sơn Đồng bước vào một hành trình khác. Chúng hiện diện trong những không gian thiêng liêng nhất của đời sống người Việt: từ đình làng, chùa cổ, đền, phủ, nhà thờ họ cho đến bàn thờ gia tiên trong mỗi gia đình.

Ở đó, chúng không còn đơn thuần là những sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Chúng trở thành một phần của đời sống tín ngưỡng.

Từ hàng nghìn năm nay, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên đã trở thành một trong những nền tảng quan trọng của văn hóa Việt Nam. Trong quan niệm dân gian, con người dù đã khuất vẫn luôn hiện diện trong đời sống của con cháu. Bàn thờ vì thế không chỉ là nơi đặt bát hương hay lễ vật, mà còn là không gian kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa người sống và những người đã đi xa.

Đối với nhiều gia đình Việt, bàn thờ là nơi linh thiêng nhất trong ngôi nhà. Đó là nơi những ngày giỗ chạp, lễ Tết hay những cột mốc quan trọng của cuộc đời đều được bắt đầu bằng một nén hương dâng lên tổ tiên. Chúng mang ý nghĩa đại diện cho lòng thành kính, cho sự biết ơn và cho mối liên kết bền chặt giữa các thế hệ trong một gia đình, một dòng họ.

Chính bởi mang chức năng tâm linh đặc biệt nên người Sơn Đồng luôn đặt ra một nguyên tắc quan trọng: đồ thờ phải “đúng” trước khi “đẹp”.

Cái "đúng" trước hết là đúng hình tướng.

Mỗi pho tượng Phật, tượng Thánh hay tượng Mẫu đều có những quy chuẩn riêng về diện mạo, thần thái, tư thế và hệ thống biểu tượng đi kèm. Người nghệ nhân không được tùy ý sáng tạo theo cảm hứng cá nhân mà phải tuân thủ những chuẩn mực đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Cái "đúng" còn nằm ở tỷ lệ.

Từ chiều cao của tượng, kích thước bệ thờ cho đến sự cân đối giữa các chi tiết đều phải phù hợp với quy chuẩn của từng không gian tín ngưỡng.

Quan trọng hơn, đó là đúng vai thờ.

Một pho tượng đặt ở chính điện sẽ khác với tượng đặt ở bàn thờ phụ. Một bộ đồ thờ dành cho nhà thờ họ cũng khác với sản phẩm dành cho phủ Mẫu hay đình làng.

Và cuối cùng là đúng không gian đặt thờ

Người nghệ nhân phải hiểu sản phẩm của mình sẽ hiện diện ở đâu, phục vụ cho đối tượng tín ngưỡng nào, mang ý nghĩa gì trong tổng thể không gian thờ tự.

Không đứng ngoài dòng chảy của đời sống văn hóa đương đại, Sơn Đồng đã và đang khẳng định sự chuyển mình trong cách thức tiếp cận đến công chúng. Bên cạnh tiếng đục mài lao động quen thuộc, hình ảnh người nghệ nhân hay chủ xưởng tự ghi lại quá trình chế tác, chụp ảnh sản phẩm hay giới thiệu thành quả đã không còn xa lạ.

Nhiều hộ gia đình sản xuất tại Sơn Đồng nhanh chóng bắt nhịp với xu thế thị trường mới khi chủ động xây dựng và duy trì song song website, fanpage hay kênh TikTok để quảng bá sản phẩm. Thông qua những phân đoạn chạm khắc, sơn son thếp vàng hay hoàn thiện tượng thờ, người xem không chỉ được tiếp cận với sản phẩm mà còn hiểu thêm về những giá trị văn hóa, tín ngưỡng và sự kỳ công phía sau mỗi tác phẩm.

Theo anh Nguyễn Đức Hiếu, nghệ nhân trẻ với hơn 20 năm kinh nghiệm làm nghề, hiện nay mạng xã hội đang mở ra cơ hội để các làng nghề truyền thống, trong đó có Sơn Đồng, tiếp cận nhiều nhóm khách hàng tiềm năng hơn, không chỉ trong nước mà còn ở thị trường quốc tế.

Thực tế cho thấy một số kênh TikTok của các cơ sở sản xuất tại Sơn Đồng thu hút hàng chục nghìn lượt theo dõi và tương tác. Điều này cho thấy hiệu quả của phương thức quảng bá trên nền tảng số trong việc đưa sản phẩm làng nghề đến gần hơn với công chúng.

Sự hiện diện của các làng nghề truyền thống như Sơn Đồng tại các sự kiện văn hóa - nghệ thuật hay trên không gian số toàn cầu đánh dấu sự chuyển dịch phương thức quảng bá truyền thống sang cách thức mới. Đồng thời, đây cũng là cầu nối giúp lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống, câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm thủ công tới đông đảo người xem.

Sự hiện diện ngày càng rõ nét trên không gian số là minh chứng làng Sơn Đồng không chỉ gìn giữ nghề bằng đôi bàn tay tài hoa của người thợ mà còn đang học cách kể câu chuyện của mình bằng ngôn ngữ của thời đại.

Tháng 5 vừa qua, tại Hoàng thành Thăng Long, làng nghề điêu khắc, tạc tượng và sơn mỹ nghệ Sơn Đồng chính thức đón nhận danh hiệu thành viên Mạng lưới các Thành phố Thủ công Sáng tạo Thế giới do Hội đồng Thủ công Thế giới (WCC) công nhận. Với lịch sử hơn một thiên niên kỷ, đây không chỉ là sự ghi nhận dành cho những người thợ đã bền bỉ giữ nghề qua nhiều thế hệ mà còn là sự khẳng định vị thế của Sơn Đồng trên bản đồ thủ công mỹ nghệ quốc tế.

Đối với người dân xã Sơn Đồng, sự ghi nhận từ Hội đồng Thủ công Thế giới là căn cứ xác thực cho sức sống bền bỉ của một làng nghề đã tồn tại qua nhiều thế kỷ, đồng thời mở ra những cơ hội mới trong quảng bá thương hiệu, kết nối giao thương và phát triển công nghiệp văn hóa.

Đặt trong bối cảnh các ngành công nghiệp văn hóa ngày càng được chú trọng, sự kiện gia nhập mạng lưới tạo bước đệm cho làng nghề Sơn Đồng có thêm điều kiện kết nối với cộng đồng thủ công quốc tế, học hỏi kinh nghiệm phát triển làng nghề, quảng bá sản phẩm và đưa hình ảnh thủ công mỹ nghệ Việt Nam đến gần hơn với bạn bè thế giới.

Việc góp mặt trên bàn tiệc văn hóa thế giới mở ra nhiều cơ hội hợp tác phát triển hơn, song cũng đặt ra cho làng nghề Sơn Đồng những yêu cầu mới. Trong bối cảnh thị trường ngày càng đa dạng, nhu cầu của khách hàng trong và ngoài nước không ngừng thay đổi.

Nếu trước đây sản phẩm chủ yếu phục vụ các không gian tín ngưỡng truyền thống, thì nay nhiều khách hàng mong muốn những tác phẩm vừa giữ được giá trị văn hóa, vừa phù hợp với không gian sống và thẩm mỹ đương đại. Làm thế nào để đáp ứng những yêu cầu mới mà không đánh mất bản sắc vốn có trở thành bài toán chung của nhiều cơ sở sản xuất trong làng nghề.

Trước những trăn trở của người nghệ nhân, chính quyền địa phương xã Sơn Đồng chủ động phối hợp cùng các Sở, Ban ngành tạo điều kiện hội Nghệ nhân thợ giỏi Sơn Đồng tham gia nâng cao trình độ qua các khóa đào tạo ngắn ngày. Không chỉ vậy, nhằm mở rộng, giao lưu học hỏi, các nghệ nhân trẻ Sơn Đồng đồng thời được hỗ trợ tham gia các hội chợ, triển lãm quốc tế qua đó không ngừng nâng cao nâng cao tay nghề, tiếp cận thị hiếu thị trường quốc tế.

Thực tế chứng minh, trong quá trình hội nhập, nhiều cơ sở sản xuất tại Sơn Đồng đã bắt tay điều chỉnh để thích ứng với nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường. Nếu như trước đây sản phẩm chủ yếu phục vụ đình, chùa, đền, phủ hay các công trình tín ngưỡng truyền thống thì nay nhiều đơn vị đã nghiên cứu, thiết kế thêm những dòng sản phẩm phù hợp với kiến trúc và không gian sống hiện đại.

Tuy nhiên, sự thay đổi ấy không đồng nghĩa với việc từ bỏ những giá trị cốt lõi của làng nghề. Theo anh Nguyễn Viết Huy (thành viên Hội Nghệ nhân thợ giỏi làng Sơn Đồng) khẳng định, “truyền thống không có nghĩa đoạn tuyệt với tương lai, truyền thống không có nghĩa đoạn tuyệt với những gì tân tiến của thế giới”. Trên nền tảng đó, các nghệ nhân đã linh hoạt điều chỉnh bố cục, kích thước và một số chi tiết tạo hình để phù hợp hơn với nhu cầu của khách hàng hiện đại, nhưng vẫn bảo đảm giữ được tinh thần, bản sắc và kỹ thuật đặc trưng của nghề tạc tượng Sơn Đồng.

“

Chúng tôi đặt ra một bài toán cho các nghệ nhân, làm thế nào để Sơn Đồng vẫn duy trì được giá trị truyền thống nhưng đồng thời cũng không ngừng học hỏi những tinh hoa sáng tạo của thế giới để đưa sản phẩm của làng nghề ra thị trường quốc tế

Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Đồng Cao Văn Tâm

Bên cạnh câu chuyện đổi mới sản phẩm, sự phát triển của làng nghề cũng đặt ra những yêu cầu mới về không gian sản xuất và định hướng phát triển lâu dài. Khi quy mô sản xuất ngày càng mở rộng, việc bảo đảm sự hài hòa giữa hoạt động làng nghề, môi trường sống và cảnh quan địa phương trở thành một trong những vấn đề được quan tâm.

Theo định hướng của địa phương, Sơn Đồng hướng tới xây dựng mô hình phát triển bài bản hơn, trong đó hoạt động sản xuất được tổ chức theo hướng tập trung, gắn với bảo vệ môi trường và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Đây cũng được xem là tiền đề để từng bước mở rộng không gian giới thiệu sản phẩm, quảng bá hình ảnh làng nghề và đón khách tham quan.

Bên cạnh định hướng đầu tư cho không gian sản xuất, Sơn Đồng cũng đặc biệt chú trọng đến việc đào tạo đội ngũ kế cận. Những năm gần đây, địa phương đẩy mạnh hoạt động của Trung tâm Thiết kế sáng tạo, quảng bá sản phẩm xã Sơn Đồng, đồng thời thành lập phòng truyền nghề với hơn 20 học viên trẻ đang theo học các kỹ thuật từ cơ bản đến chuyên sâu.

Sự tham gia của lớp thợ trẻ được kỳ vọng sẽ tạo nên lực lượng kế cận, góp phần gìn giữ và tiếp nối các giá trị của làng nghề trong tương lai.

Song song với hoạt động sản xuất, Sơn Đồng còn được kỳ vọng phát triển theo hướng kết hợp giữa bảo tồn làng nghề và khai thác du lịch trải nghiệm. Với lịch sử lâu đời cùng hệ thống mạng lưới xưởng chế tác hoạt động sôi nổi, nơi đây sở hữu nhiều lợi thế để trở thành điểm đến dành cho những du khách muốn tìm hiểu về nghề tạc tượng, sơn son thếp vàng và các giá trị văn hóa truyền thống của người Việt.

Không chỉ dừng lại ở việc tham quan, du khách có thể tận mắt chứng kiến quy trình tạo tác một pho tượng từ một khối gỗ thô đồng thời được nghe chia sẻ từ những người thợ nhiều năm tâm huyết với nghề. Đặc biệt, du khách còn có cơ hội trực tiếp trải nghiệm một số công đoạn thủ công cơ bản. Đây được xem là hướng đi giúp mở rộng giá trị của làng nghề, đưa văn hóa trở thành một nguồn lực phát triển bên cạnh hoạt động sản xuất truyền thống.

Từ một làng nghề truyền thống với bề dày lịch sử hơn một nghìn năm, Sơn Đồng hôm nay đang từng bước khẳng định vị thế của mình với điểm khởi đầu mới - thành viên Mạng lưới Các Thành phố Thủ công Sáng tạo Thế giới. Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo ngày càng được chú trọng, làng nghề tạc tượng Sơn Đồng được kỳ vọng sẽ trở thành một điểm đến văn hóa và du lịch làng nghề đặc sắc của Thủ đô, vượt ra khỏi phạm vi của một làng nghề sản xuất đơn thuần để trở thành một không gian văn hóa giàu bản sắc.

Trên hành trình ấy, những người thợ Sơn Đồng vẫn đang bền bỉ làm mới mình qua từng thế hệ. Nếu lớp nghệ nhân cao tuổi là những người lưu giữ kỹ thuật chế tác, những quy chuẩn nghề nghiệp và ký ức nền văn hóa Bắc bộ, thì thế hệ hôm nay đang tiếp nối di sản ấy bằng một tâm thế cởi mở hơn với thời đại. Họ đưa sản phẩm lên không gian số rộng mở, tìm kiếm thị trường mới, học hỏi những xu hướng sáng tạo của thế giới nhưng vẫn giữ sự trân trọng đối với những giá trị đã làm nên tên tuổi của Sơn Đồng suốt hàng thế kỷ.

Sơn Đồng hôm nay đã đứng vững như một biểu tượng sống động cho sức sống bền bỉ của văn hóa Việt giữa dòng chảy thời đại. Và có lẽ, chính sự kết hợp giữa truyền thống và sáng tạo ấy là cầu nối đưa Sơn Đồng vươn xa hơn trong thời đại hội nhập quốc tế./.

Người thực hiện:
Nội dung: Khánh Chi, Quỳnh Trang, Minh Tâm, Thúy Hiền, Nguyễn Khánh Linh
Biên tập: Nguyễn Khánh Linh, Thuý Vân
Ảnh, video: Thuý Hiền, Thuý Vân, Thu Hằng, Nguyễn Khánh Linh
Thiết kế: Thu Hằng, Khánh Chi, Quỳnh Trang, Minh Tâm
Đồ họa: Minh Tâm

Nhóm sinh viên