Giữa những tuyến phố đông đúc của phố cổ Hà Nội, nơi từng mét vuông mặt bằng đều có giá trị đặc biệt. Vẫn tồn tại những cửa hàng nhỏ đến mức người ta khó hình dung đây lại là điểm tựa kinh tế của các tiểu thương.

Chỉ rộng trên dưới 5 mét vuông, những gian hàng nằm nép mình trên các tuyến phố Hàng Mã, Hàng Ngang, Hàng Đường hay Mã Mây từ lâu đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống phố cổ. Không gian nhỏ hẹp, hàng hóa xếp kín các góc ngách, nhưng chính từ những “bao diêm” ấy.

Nhiều người lao động vẫn bền bỉ bám trụ và tìm kiếm cơ hội mưu sinh giữa lòng đô thị cạnh tranh khốc liệt. Nằm trên phố Hàng Đào nhộn nhịp, cửa hàng thổ cẩm của chị Thảo (33 tuổi) là một trong những không gian như thế.

Nhìn từ bên ngoài, cửa tiệm này gây ấn tượng bởi mang một diện mạo mộc mạc rất riêng. Thế nhưng, đằng sau vẻ ngoài bắt mắt ấy lại là một không gian bên trong với diện tích khá khiêm tốn. Đối với chị Thảo - người phụ nữ đã gắn bó với góc nhỏ này gần 5 năm - đây chính là chiếc phao kinh tế đã nuôi sống cả gia đình chị qua những giai đoạn biến động của thị trường. Khác với các mặt hàng công nghiệp, mỗi sản phẩm ở đây đều mang một câu chuyện riêng.

Trong không gian chỉ vỏn vẹn 5m², mọi ngóc ngách đều phải được tối ưu tuyệt đối. Những chiếc túi vải, váy áo thổ cẩm được treo thành nhiều lớp trên vách tường; các món quà lưu niệm nhỏ nhắn được xếp gọn gàng trên hệ thống kệ dọc từ sàn lên sát trần.Với diện tích eo hẹp như thế, tiệm gần như chỉ chừa được một lối đi nhỏ cho khách. Nhưng bù lại, cảm giác chật hẹp ấy lại nhanh chóng được khỏa lấp bằng sự choáng ngợp khi khách hàng đối diện với một giàn màu sắc và hoa văn tinh xảo. Chính sự dung hòa này đã biến bất lợi diện tích thành một trải nghiệm không gian ấm cúng và đầy độc đáo.

Dù vậy, áp lực mặt bằng vẫn là bài toán thực tế đau đầu với chị.“Vốn ít nên mình chọn buôn bán nhỏ, chấp nhận thuê mặt bằng eo hẹp thế này. Bất tiện lớn nhất là không có chỗ chứa đồ và thiếu không gian để trưng bày được nhiều sản phẩm, nhưng trong bối cảnh đất chật người đông thế này thì đành phải chấp nhận”, chị Thảo bộc bạch.

Cách đó không xa, tại một cửa hàng bán đồ lưu niệm trên phố Chả Cá, anh Minh - người đã kinh doanh được hơn 7 năm cũng đang xoay xở trong không gian tương tự khoảng 4 mét vuông. Từ những chiếc nam châm tủ lạnh, bưu thiếp cho đến các sản phẩm gốm sứ, búp bê vải mang biểu tượng Hà Nội đều được xếp đặt mật độ cao từ mặt đất lên đến sát biển hiệu.

Trước đây, vỉa hè phía trước đóng vai trò như một khoảng đệm thị giác để tiểu thương trưng bày sản phẩm, thu hút khách bộ hành. Nhưng kể từ khi công tác quản lý vỉa hè được siết chặt, toàn bộ hàng hóa buộc phải rút lui hoàn toàn vào bên trong, khiến các “bao diêm” vô hình trung càng thêm phần ngột ngạt khi vừa phải đảm bảo mật độ trưng bày, vừa phải chừa lối cho khách vào trải nghiệm.

Anh Minh thẳng thắn chia sẻ: “Giờ không được phép đưa đồ ra ngoài, nếu nói không ảnh hưởng đến doanh thu thì là nói dối”. Với những cửa hàng lưu niệm buôn bán phụ thuộc vào khách vãng lai, việc không còn không gian trưng bày phía trước đồng nghĩa với việc giảm cơ hội thu hút người đi bộ dừng chân ghé quán.

Để thích nghi với tình hình mới, giải pháp duy nhất là thay đổi cấu trúc bên trong. “Đồ đạc trong quán giờ phải lọc bớt, bỏ những mẫu mã cồng kềnh và sắp xếp lại toàn bộ. Phải làm sao để cửa hàng không bị bừa và vẫn giữ được lối cho du khách di chuyển, ngắm nghía”, anh Minh nói thêm.

Dù phải đối mặt với bài toán về diện tích và doanh thu sụt giảm, cả chị Thảo và anh Minh đều bày tỏ quan điểm đồng thuận với chủ trương của đô thị, khẳng định đây là bước đi tất yếu để xây dựng hình ảnh một Phố cổ văn minh, phát triển bền vững. Trước đề xuất thí điểm cho thuê một phần vỉa hè để kinh doanh theo quy định mới của thành phố, các tiểu thương đều thể hiện sự kỳ vọng lớn vào một giải pháp dung hòa.

Đồng tình với quan điểm trên, anh Minh hy vọng sẽ có một khung pháp lý và quy định cụ thể, đồng bộ để tất cả mọi người cùng tuân thủ. Việc này vừa giúp cơ quan chức năng dễ dàng quản lý, giữ gìn mỹ quan đô thị, lại tạo điều kiện cho các hộ kinh doanh lâu năm tại phố cổ có thêm cơ hội mưu sinh.

Suy cho cùng, sức sống của những "bao diêm" Phố Cổ chưa bao giờ bị định đoạt bởi sự giới hạn của không gian, mà nằm ở bản lĩnh thích nghi kiên cường, dẻo dai của những con người bên trong nó. Một chính sách quản lý vỉa hè linh hoạt, thấu cảm và có thu phí sẽ là lời giải hợp lý cho bài toán cân bằng: vừa giữ gìn trật tự đô thị, vừa bảo tồn mạch ngầm văn hóa mưu sinh đã làm nên linh hồn của mảnh đất ngàn năm văn hiến.

Ngọc Linh