Bàn tay nghệ nhân Non Nước: Vẻ đẹp của làng đá mỹ nghệ Đà Nẵng
Nằm dưới chân núi Ngũ Hành Sơn hùng vĩ, làng nghề điêu khắc đá Non Nước từ lâu đã trở thành một trong những biểu tượng văn hóa - nghệ thuật đặc sắc của Đà Nẵng. Với lịch sử hơn ba thế kỷ, nơi đây không chỉ lưu giữ kỹ thuật chạm khắc đá tinh xảo mà còn góp phần làm phong phú thêm bản đồ du lịch miền Trung.
Dấu ấn lịch sử và hành trình truyền nghề
Từ những khối đá cẩm thạch thô mộc khai thác tại khu vực núi đá vôi ven biển, các thế hệ nghệ nhân đã thổi hồn vào từng tác phẩm, tạo nên những sản phẩm mỹ nghệ có giá trị thẩm mỹ và tâm linh sâu sắc. Sự bền bỉ của nghề qua thời gian là minh chứng cho sức sống của một làng nghề truyền thống giữa nhịp phát triển hiện đại.
Theo tư liệu địa phương, người có công khai sáng nghề là Huỳnh Bá Quát, một cư dân gốc Thanh Hóa di cư vào vùng đất này từ cuối thế kỷ XVII. Nhận thấy nguồn đá cẩm thạch tại Ngũ Hành Sơn có độ bền cao, màu sắc đẹp, ông bắt đầu chế tác các sản phẩm từ đá và truyền dạy kỹ thuật cho con cháu, dân làng.
Chia sẻ về cái “nghiệp” gắn bó với đá, ông Nguyễn Văn Đoạt (65 tuổi, phường Ngũ Hành Sơn), một nghệ nhân có hơn 40 năm tuổi nghề bộc bạch: “Làm nghề này không chỉ cần sức khỏe, mà quan trọng nhất là cái tâm phải tĩnh. Đá không biết nói, nhưng nếu mình đặt hết tâm trí vào nó, đá sẽ tự toát lên cái thần. Mỗi khi cầm đục, tôi luôn nhắc nhở con cháu rằng: mình không chỉ đục đá, mình đang mài giũa chính bản tính của mình.”
Đến đầu thế kỷ XIX, dưới triều Nguyễn, nhu cầu xây dựng cung điện, lăng tẩm gia tăng, tạo điều kiện để nghề đá Non Nước phát triển mạnh. Nhiều nghệ nhân được triều đình trọng dụng, tham gia thi công các công trình quan trọng trên khắp cả nước.
Trải qua hàng trăm năm biến động, làng nghề vẫn duy trì hoạt động với hàng trăm cơ sở sản xuất. Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, sản phẩm đá mỹ nghệ Non Nước còn được xuất khẩu ra nhiều quốc gia, góp phần khẳng định thương hiệu thủ công mỹ nghệ Việt Nam.
Tinh hoa trong từng tác phẩm điêu khắc
Nổi bật nhất tại làng nghề là các tượng Phật bằng đá cẩm thạch. Hình tượng Phật Di Lặc với nụ cười hoan hỷ, Phật Thích Ca trầm mặc hay Quán Thế Âm Bồ Tát từ bi được các nghệ nhân khắc họa tỉ mỉ, thể hiện chiều sâu tâm linh và sự điêu luyện trong từng đường nét. Nhờ chất liệu đá tự nhiên, các pho tượng có độ bền cao, phù hợp đặt tại chùa chiền, công trình tâm linh và gia đình.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, làng nghề cũng đang chuyển mình để thích nghi. Anh Trần Văn Hoàng, chủ một cơ sở điêu khắc đá xuất khẩu, chia sẻ: “Hiện nay khách hàng nước ngoài rất ưa chuộng các mẫu tượng tối giản hoặc các phù điêu kết hợp giữa đá và các vật liệu khác. Chúng tôi phải vừa giữ kỹ thuật thủ công truyền thống, vừa ứng dụng thêm máy móc ở các khâu cắt gọt thô để tăng năng suất và độ chính xác, nhưng những khâu cuối cùng như 'khai nhãn' hay tỉ mỉ đường nét thì máy móc không bao giờ thay thế được bàn tay con người.”
Bên cạnh đó, sản phẩm nội thất đá như bàn ghế, chậu cây, đèn trang trí, phù điêu, linh vật phong thủy… cũng được ưa chuộng nhờ sự kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật truyền thống và thiết kế hiện đại. Mỗi vân đá, sắc độ đều được tận dụng để tạo nên nét riêng cho từng sản phẩm.
Ngoài các mẫu truyền thống, nhiều cơ sở còn nhận chế tác theo yêu cầu, đáp ứng đa dạng nhu cầu của khách hàng. Từ những công trình quy mô lớn đến vật phẩm trang trí nhỏ gọn, tất cả đều được thực hiện với sự tỉ mỉ, bảo đảm giá trị thẩm mỹ và độ bền lâu dài.
Giữa nhịp sống năng động của thành phố biển Đà Nẵng, làng nghề điêu khắc đá Non Nước vẫn giữ được nhịp điệu lao động bền bỉ của những người thợ thủ công. Hơn 300 năm qua, tiếng đục, tiếng chạm vẫn vang lên dưới chân núi, tiếp nối mạch nguồn truyền thống và khẳng định vị thế của một làng nghề giàu bản sắc trong dòng chảy hội nhập.