Chủ tịch UBND xã Măng Đen: "Người dân phải là người hưởng lợi nhiều nhất từ du lịch"

PV: Sau khi thành lập xã Măng Đen trên cơ sở sáp nhập các đơn vị hành chính, bức tranh phát triển du lịch của địa phương hiện nay có những điểm nổi bật nào?

Ông Phạm Văn Thắng: Măng Đen có nhiều tiềm năng và dư địa để phát triển du lịch. Sau sáp nhập, địa phương có điều kiện thuận lợi hơn trong việc kết nối các sản phẩm du lịch cũng như liên kết với các địa phương khác. Bên cạnh đó, việc kết nối giữa các điểm du lịch cũng được tăng cường. Điểm nổi bật của du lịch Măng Đen hiện nay là du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và du lịch trải nghiệm. Đây cũng là ba định hướng trọng tâm mà địa phương đang tập trung phát triển.

So với nhiều địa phương khác, Măng Đen sở hữu những lợi thế rất lớn để phát triển du lịch, đặc biệt là diện tích rừng còn rộng, khí hậu mát mẻ và cảnh quan tự nhiên đặc sắc. Những yếu tố này tạo nên sự khác biệt rõ nét của Măng Đen trên bản đồ du lịch. Sau sáp nhập, quy mô phát triển du lịch của Măng Đen sẽ được mở rộng hơn, đồng thời tăng cường khả năng liên kết với các địa phương lân cận, qua đó phát huy hiệu quả các sản phẩm du lịch và nâng cao sức hấp dẫn của toàn khu vực.

PV: Người dân địa phương đang tham gia vào quá trình phát triển du lịch bằng những hình thức nào?

Ông Phạm Văn Thắng: Trước hết, chính người dân là những người trực tiếp tham gia phát triển du lịch cộng đồng. Hiện nay, loại hình du lịch này đang ngày càng được du khách yêu thích khi đến Măng Đen. Chính vì vậy, nhu cầu phát triển du lịch cộng đồng tại các làng ngày càng lớn. Hiện nay, trên địa bàn Măng Đen có khoảng 22 làng, trong đó đã hình thành 4 làng du lịch cộng đồng. Nhiều làng khác cũng đang mong muốn và từng bước chuẩn bị các điều kiện để phát triển theo mô hình này.

Người dân Măng Đen hiện tham gia làm du lịch bằng nhiều hình thức khác nhau, từ xây dựng homestay, đón tiếp du khách đến biểu diễn múa xoang, văn nghệ dân gian, phục dựng các nghi lễ truyền thống và duy trì các nghề thủ công như đan lát, dệt thổ cẩm. Cái hay của du lịch cộng đồng là không phải tạo ra những giá trị mới, mà lấy chính những nét văn hóa, phong tục và sinh hoạt hằng ngày của người dân làm sản phẩm du lịch. Bên cạnh đó, nhiều hộ dân còn cung cấp nông sản, thực phẩm, phát triển các mô hình trồng sâm, cây dược liệu hoặc tham gia các hoạt động du lịch gắn với rừng và hệ sinh thái tự nhiên. Nhờ vậy, du lịch không chỉ mang lại lợi ích cho một vài hộ mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập cho nhiều người dân trong cộng đồng.

PV: Theo ông, đâu là thước đo quan trọng nhất để đánh giá người dân đang thực sự hưởng lợi từ sự phát triển du lịch tại Măng Đen?

Ông Phạm Văn Thắng: Đó chính là thu nhập của người dân. Người dân có việc làm và đời sống được nâng lên, đặc biệt là đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Ở xã Măng Đen, sự thay đổi đó không chỉ thấy qua từng năm mà diễn ra từng tháng, từng ngày.

Hiện nay, địa phương đang tiếp tục phát triển mạnh phong trào này. Khi người dân thấy một thôn làm được, một hộ làm được và có hiệu quả thì các hộ khác cũng tự giác học hỏi, làm theo. Vì vậy, điều quan trọng nhất vẫn là người dân có thêm thu nhập, có việc làm ổn định và đời sống ngày càng được cải thiện. Đó chính là minh chứng rõ nhất cho hiệu quả của quá trình phát triển du lịch tại địa phương.

PV: Trong quá trình phát triển du lịch, địa phương đang đối mặt với những thách thức gì trong việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống?

Ông Phạm Văn Thắng: Có ba vấn đề đặt ra hiện nay. Thứ nhất, sự thay đổi trong đời sống và sinh hoạt hằng ngày của người dân có thể tác động đến việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống và không gian văn hóa cộng đồng. Trước đây, sau một ngày lao động, người dân thường quây quần bên bếp lửa, sinh hoạt cùng gia đình và cộng đồng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của du lịch và những thay đổi trong đời sống hiện đại, những nét sinh hoạt đó đang dần ít xuất hiện hơn.

Thứ hai, nhiều hoạt động văn hóa truyền thống như dệt thổ cẩm, đan lát hay các nghề thủ công gắn với đời sống thường ngày trước đây được duy trì khá phổ biến, nhưng hiện nay không còn được lớp trẻ tiếp nối nhiều như trước.

Thứ ba, một bộ phận thanh niên hiện nay chưa thực sự quan tâm đến việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa bản địa của dân tộc mình. Đây là một trong những thách thức lớn đặt ra trong quá trình phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa tại địa phương.

PV: Trong số bốn làng du lịch cộng đồng tại địa phương, Vi Rơ Ngheo được nhiều du khách đánh giá là vẫn giữ được nét nguyên bản giữa quá trình phát triển du lịch. Theo ông, đâu là yếu tố giúp địa phương làm được điều này?

Ông Phạm Văn Thắng: Theo tôi, yếu tố quyết định nhất vẫn là người dân. Ngay từ đầu, địa phương đã tổ chức cho bà con đi tham quan, học tập kinh nghiệm tại nhiều mô hình du lịch cộng đồng ở Quảng Ngãi, Mai Châu (Hòa Bình), Đắk Lắk, Sơn La, Lai Châu... Khi trực tiếp chứng kiến cách người ta làm du lịch và thấy được hiệu quả mang lại, bà con trở về với nhận thức khác và chủ động tham gia phát triển du lịch tại địa phương.

Từ nhận thức đó, người dân trong làng Vi Rơ Ngheo rất đồng thuận và đoàn kết. Khi địa phương vận động làm đường hoa, hiến đất xây dựng bãi đỗ xe hay chỉnh trang cảnh quan phục vụ du lịch thì bà con đều hưởng ứng. Chính sự đồng lòng của cộng đồng đã tạo nên sự khác biệt của làng.

Một điểm đặc biệt là người dân thống nhất giữ gìn không gian làng truyền thống. Họ không bán đất cho người ngoài, nhờ đó vẫn giữ được nét nguyên bản của làng đồng bào, không bị thay đổi nhiều như một số nơi khác. Đồng thời, lợi ích từ du lịch được chia sẻ cho người dân trong làng nên mọi người đều có trách nhiệm gìn giữ và phát triển mô hình này. Các hộ làm homestay luân phiên đón khách, còn những hộ khác được phân công cung cấp thực phẩm, rau củ hoặc các dịch vụ liên quan. Nhờ vậy, khi khách du lịch đến, cả cộng đồng cùng tham gia và cùng được hưởng lợi.

PV: Măng Đen đang thu hút nhiều dự án đầu tư quy mô lớn trong lĩnh vực du lịch và dịch vụ. Theo ông, đâu là những nguyên tắc cần được bảo đảm trong quá trình phát triển để vẫn giữ được bản sắc riêng của địa phương?

Ông Phạm Văn Thắng: Cách đây khoảng 20–25 năm, Măng Đen đã xác định định hướng phát triển du lịch với mục tiêu xây dựng hình ảnh “rừng trong phố, phố trong rừng”. Vì vậy, việc giữ gìn cảnh quan tự nhiên, đặc biệt là bảo vệ rừng, luôn được xem là yêu cầu quan trọng hàng đầu. Bên cạnh đó, địa phương cũng chú trọng lựa chọn các dự án đầu tư phù hợp với định hướng phát triển chung. Măng Đen không phát triển theo hướng đô thị hóa đại trà mà ưu tiên những dự án gắn với du lịch sinh thái, bảo tồn thiên nhiên và văn hóa bản địa.

Đối với lĩnh vực nông nghiệp, Măng Đen định hướng phát triển theo hướng nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch. Hiện nay, Nghị định 102 của Chính phủ mở ra cơ hội phát triển các mô hình kết hợp giữa nông nghiệp và du lịch. Theo đó, Măng Đen hướng tới xây dựng một hệ sinh thái gồm du lịch dưới tán rừng, nông nghiệp sinh thái kết hợp lưu trú, trải nghiệm và sản xuất sản phẩm bản địa. Vì vậy, địa phương xác định phải giữ vững quy hoạch, bảo vệ hệ sinh thái rừng và bản sắc riêng của Măng Đen, đồng thời ưu tiên thu hút những dự án phù hợp với định hướng này, tránh làm phá vỡ không gian sinh thái đặc trưng của địa phương.

PV: Măng Đen có những định hướng gì để nâng cao vai trò của cộng đồng địa phương trong các hoạt động du lịch thời gian tới?

Ông Phạm Văn Thắng: Trước hết địa phương phải đầu tư đồng bộ cơ sở hạ tầng cho các làng du lịch cộng đồng như đường giao thông, bãi đỗ xe, nhà cộng đồng và các thiết chế văn hóa phục vụ hoạt động trong làng. Ngoài ra, cần hỗ trợ và hướng dẫn người dân biết cách làm du lịch. Nhiều người có nhu cầu tham gia nhưng chưa biết cách đón tiếp, giới thiệu hay tổ chức các hoạt động cho khách. Từ việc bố trí nơi lưu trú, sắp xếp không gian sinh hoạt đến cách phục vụ khách du lịch đều cần được hướng dẫn cụ thể.

Bên cạnh đó, cần xây dựng môi trường du lịch thân thiện và văn hóa ứng xử trong cộng đồng để người dân chủ động, niềm nở trong việc đón tiếp du khách. Đồng thời phải bảo tồn, phục dựng các giá trị văn hóa, lễ hội và nghề truyền thống, giữ được không gian sinh hoạt mang tính nguyên bản của địa phương. Bởi du khách đến với du lịch cộng đồng là để trải nghiệm văn hóa và đời sống thường ngày của người dân bản địa.

Như Ngọc - Hà Vy - Minh Vũ