Từ vực thẳm đến rìa ánh sáng: Hành trình tái sinh của những người từng tự vẫn
Từ ranh giới sinh tử mong manh, nhiều người trẻ bước vào quá trình hồi phục sau những lần toan tự tử. Họ phải đối diện với khủng hoảng tâm lý kéo dài, học cách vượt qua trạng thái cô lập cảm xúc và những tổn thương chưa được gọi tên. Dù gặp nhiều khó khăn trong quá trình chữa lành, họ vẫn đang nỗ lực để thức dậy vào mỗi ngày mới.
Chương 1: Giữa vực thẳm - Nguyên nhân dẫn đến những hành vi tự vẫn
Khi những vết nứt bắt đầu từ bên trong
Có đôi khi, cuộc đời không sụp xuống bằng một tiếng động lớn, mà lặng lẽ nứt ra từ bên trong, cho đến khi người ta nhận ra mình đã đứng quá lâu trên mép vực, chênh vênh giữa một bước lùi và một lần rơi xuống. Những vết nứt ấy có thể bắt nguồn từ những ngày dài gồng mình trước áp lực học tập, công việc; trước những định kiến xã hội vô hình; trước những vai trò quá lớn mà cuộc đời đặt lên vai con người khi họ còn quá trẻ. Và đôi khi, vết nứt là sự tích tụ lặng thầm của tất cả những điều đó.
Với Thanh Tâm, vực thẳm bắt đầu từ những “tiếng ồn” lạ lẫm trong đầu. Đó là hệ quả của một quá trình căng thẳng, khủng hoảng tâm lý và suy nghĩ tiêu cực kéo dài từ thuở cấp ba, rồi bùng phát dữ dội vào năm 2022, khi người cha - chỗ dựa tinh thần lớn nhất của chị qua đời.
“Cái lần đó, mình bị trầm cảm giai đoạn 5 kèm theo những triệu chứng loạn thần. Trước giờ chưa bao giờ mình thấy một người bị như vậy nên mình không biết chuyện gì đang xảy ra với mình. Chỉ cảm thấy trong đầu có những tiếng nói…”, Tâm nhớ lại.
Những dấu hiệu của khủng hoảng sức khỏe tâm thần
Những tín hiệu của cơ thể xuất hiện liên tục và rõ nét, báo hiệu cho một cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần nghiêm trọng: mất ngủ kéo dài, cơ thể mệt mỏi, chán ăn, hay quên, tức ngực, khó thở, buồn nôn. Cùng với đó, những luồng suy nghĩ rối bời luôn quấy rầy tâm trí chị ngay từ những điều nhỏ nhặt nhất.
“Những việc vốn rất nhỏ thôi, gần như chẳng có gì, vào đầu mình lúc nào cũng thành chuyện lớn hết”, chị kể.
Thế nhưng, ngay cả khi cảm nhận được sự bất ổn của bản thân, Tâm vẫn chọn ở một mình, không chia sẻ với ai. Không muốn thừa nhận rằng mình có bệnh, chị không dám tìm đến bác sĩ.
Trong gia đình, Tâm là người đầu tiên học đến bậc đại học. Vai trò ấy khiến chị mặc định rằng mình không được phép gục ngã.
“Mình tự nhận thức được mình là chỗ dựa của mẹ, của gia đình, vậy không thể nào mình chỉ ở mức trung bình được. Nên mình cứ cố, cố mãi…”
Ý định tự vẫn và những hành vi cực đoan
Chính từ “cố” ấy đã trở thành tác nhân bào mòn một người trẻ đã chạm ngưỡng kiệt cùng.
Tâm từng lên kế hoạch cho một chuyến đi du lịch cuối cùng trước khi rời khỏi cuộc đời. Chị gặp gỡ mọi người, trò chuyện, thử những thú vui mới. Thế nhưng, niềm vui tạm thời không đủ để kéo chị ra khỏi vực tối bên trong.
Rạng sáng ngày 1/6/2024, tại một khách sạn ở Quy Nhơn, Tâm đã quyết định kết thúc tất cả sau thời gian dài mang suy nghĩ muốn chết và ý định tự vẫn. Chị xóa sạch dữ liệu trong điện thoại, như một lời từ biệt cuối cùng trước khi biến mất. Chỉ trong vài giờ, Tâm liên tiếp thực hiện những hành động cực đoan và tự làm hại bản thân - tất cả dưới sự thôi thúc của những tiếng nói vang lên trong đầu, liên tục giục giã chị từ bỏ cuộc sống.
Nhưng cái chết đã không đến với chị như dự tính. Mỗi lần Tâm tỉnh lại, chị càng bị đẩy sâu hơn vào phần tối nhất của mình. Cuối cùng, Tâm quyết định gieo mình từ tầng 11 của khách sạn.
Khoảnh khắc cận kề giữa sự sống và cái chết
“Trong cái giây phút lơ lửng ấy, trong đầu mình nó tua lại tất cả những ký ức buồn. Tựa như là mọi cái suy nghĩ nó dồn lại trong giây phút đó, rồi tan đi. Mình đã nghĩ rằng: những điều đó từ giờ sẽ không còn nữa”.
Tâm tin rằng mọi thứ đã kết thúc, nhưng số phận lại giữ chị ở lại theo cách không ai ngờ tới. Cơ thể chị rơi xuyên qua lớp mái tôn của một phòng trọ. Phần đầu của chị được đỡ bởi một thùng giấy, lưng chặn lại bởi tấm xốp, chỉ có đôi chân là vỡ nát.
Câu chuyện của Tâm không phải là trường hợp cá biệt của những người sống sót sau tự tử hay từng có hành vi tự vẫn.
Những người trẻ âm thầm tự làm hại bản thân
Minh Tuệ, sinh viên năm hai trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, cũng trải qua cuộc khủng hoảng vô hình. Áp lực thi cử, thành tích tụt dốc, bố mẹ chuẩn bị ly hôn, những lời nói từ họ hàng và cảm giác bản thân vô dụng đã đẩy Tuệ đến một giai đoạn kéo dài gần một năm rưỡi với những hành vi tự làm hại bản thân và nhiều lần nghĩ đến việc rời khỏi cuộc sống.
Có những ngày, Tuệ ngồi rất lâu trong phòng tắm, cầm vật nhọn trên tay rồi lại buông xuống, co mình nức nở giữa cơn hoảng loạn và dằn vặt tự trách. Điều đau đớn nhất là đến tận bây giờ, không ai từng biết chuyện đó đã xảy ra. Tuệ lớn lên với niềm tin rằng chuyện gia đình không nên nói ra ngoài. Em đã chọn một mình chịu đựng tất cả.
Áp lực vô hình và cảm giác “không bao giờ đủ”
Còn với Tiến Thành, bóng tối lại mang hình dáng khác. Thành nhận được yêu thương và ủng hộ từ gia đình và bạn bè, nhưng trong chính suy nghĩ của mình, em luôn thấy bản thân “chưa bao giờ đủ”. Định kiến từ xã hội khiến Thành tin rằng bản dạng giới của mình là sai trái, rằng bản thân sẽ không bao giờ được công nhận trọn vẹn. Từ đó, em tự bào mòn bằng cách liên tục bỏ đói chính mình, như thể không cho phép bản thân cảm thấy xứng đáng với bất kỳ thành tựu nào.
Thành không dễ nói ra điều ấy vì em thấy xấu hổ, thấy những suy nghĩ đó quá riêng tư và cũng nghĩ rằng khi kể ra thì không ai có thể thật sự hiểu.
Ba câu chuyện, ba hoàn cảnh khác nhau, nhưng có một điểm chung rất rõ: trước khi một người đi đến ranh giới sinh tử hay lựa chọn tự vẫn, họ thường đã phải sống quá lâu trong cảm giác không có nơi để giãi bày nỗi đau của chính mình.
Chương 2: Rìa ánh sáng
Hành trình hồi sinh của những người từng tự vẫn
Hành trình hồi sinh của những người từng tự vẫn thường bắt đầu từ những khoảnh khắc rất nhỏ - khi họ nhận ra mình vẫn còn được giữ lại giữa cuộc đời này.
Hành trình hồi sinh của Tâm đến từ sự thức tỉnh đau đớn trên giường bệnh. Tại bệnh viện, Tâm đã nói với bác sĩ: “Đừng cứu em, em cũng không muốn sống nữa”.
Vị bác sĩ khi đó chỉ nhẹ nhàng đáp lời: “Em thấy ở đây mọi người đều rất hối hả để cứu sống em, tại sao mọi người trân trọng mạng sống của em vậy mà em không trân trọng?”.
Những người xa lạ đã giữ Tâm ở lại
Câu nói đó đã nằm lại trong tâm trí Tâm rất lâu. Mãi về sau, mỗi lần nhớ lại, chị vẫn không khỏi xúc động.
Chính những con người xa lạ nơi bệnh viện khi ấy đã trở thành những người đầu tiên giữ lấy chị, ngay giữa lằn ranh mong manh của sống và chết sau lần tự vẫn bất thành.
Tâm kể lại: “Lúc đó chân chị nát bấy luôn rồi. Tôn nó cắt hết. Bác sĩ nói không biết có giữ được chân hay không. Nghe vậy chị bắt đầu sợ, chị nghĩ rằng nếu bây giờ mình chết thì không sao nhưng sống mà mất đi đôi chân thì mình biết làm gì bây giờ.”
Chính khoảnh khắc ấy, lần đầu tiên sau chuỗi ngày tuyệt vọng, Tâm đã cầu xin bác sĩ cứu đôi chân của mình. Trong tâm trí của một người tưởng như chẳng còn gì tha thiết, ý nghĩ sống tiếp đã được nảy mầm.
Sự đồng hành của gia đình và bạn bè trong hành trình chữa lành
Trong những lời tâm sự với phóng viên, Tâm nhiều lần nhắc đến vai trò của gia đình và bạn bè trong quá trình hồi phục sức khỏe tâm thần. Tình yêu thương từ những người thân thiết nhất đã kéo chị trở lại gần hơn với cuộc sống, trong những khoảnh khắc tưởng chừng rất nhỏ.
Đó là khi chị nhìn thấy bạn bè đứng chờ đông đủ trước cổng bệnh viện từ rất sớm, chỉ để được gặp chị vài phút ngắn ngủi.
“Trước đó chị cũng biết chị được bạn bè yêu thương nhưng chị không nghĩ mọi người thương chị tới mức độ như vậy…”
Học cách nói ra để vượt qua khủng hoảng tâm lý
Tâm nói rằng đôi khi chị vẫn buồn, vẫn còn suy nghĩ nhiều. Nhưng chị chọn ở lại với hiện tại.
Chị đi làm, quay lại trường học, hoàn thành những môn còn dang dở và ấp ủ những dự định tương lai. Chị dần học cách chấp nhận đôi chân không còn hoàn hảo, đôi tay không còn cứng cáp và cả những vết sẹo dài còn lại trên cơ thể.
“Cái thay đổi lớn nhất là chị học được cách nói ra... Khi mà nói ra được, câu chuyện đó giống như là đã phải bớt đi được 60%.”
Những người trẻ đang từng bước bước ra khỏi bóng tối
Giống như Tâm, hành trình bước ra khỏi bóng tối của Tuệ cũng bắt đầu từ những điều nhỏ bé. Sau khoảng thời gian dài mang suy nghĩ tự vẫn và tự làm hại bản thân, em tìm đến việc viết nhật ký, tâm sự nhiều hơn với bạn bè thay vì giữ mọi suy nghĩ trong lòng.
Tuệ dành thời gian ở gần thiên nhiên, cố gắng hàn gắn mối quan hệ với gia đình, tập nhìn mọi thứ theo một hướng tích cực hơn. Dần dần, em nhận ra rằng thế giới không khép lại với mình như nỗi sợ trước đó.
Sự đồng hành thầm lặng để ngăn ngừa nguy cơ tự vẫn
Còn với Thành, hành trình chữa lành và vượt qua khủng hoảng tâm lý ấy vẫn đang tiếp diễn. Em vẫn từng bước cố gắng vượt thoát khỏi những suy nghĩ tăm tối và nguy cơ tự vẫn từng bủa vây mình.
“Không phải là thay đổi họ theo cách mình muốn, mà là ở đó để giúp họ tìm lại sự cân bằng.” - đó cũng là cách A. nhìn nhận về vai trò của bạn bè và người thân trong việc ngăn ngừa nguy cơ tự vẫn ở người trẻ.
Chương 3: Sức khỏe tâm thần trong bức tranh toàn cảnh xã hội
Hành vi tự tử và tự vẫn đang trẻ hóa
Soi chiếu bức tranh toàn cảnh của xã hội, các vấn đề sức khỏe tâm thần, đặc biệt là hành vi tự tử và tự vẫn ở thanh thiếu niên, đang có xu hướng gia tăng và dần “trẻ hóa”.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trung bình cứ mỗi 40 giây lại có một người tự sát; mỗi năm ghi nhận gần 800.000 ca trên toàn cầu, cho thấy xu hướng tự vẫn vẫn là vấn đề đáng báo động.
Những dấu hiệu nguy cơ tự vẫn thường bị bỏ qua
ThS. Nguyễn Hải Yến nhận định các dấu hiệu nguy cơ tự vẫn ở người trẻ thường bị bỏ qua, từ việc thu mình và mất hứng thú đến rối loạn giấc ngủ. Ở giai đoạn nặng, người bệnh có xu hướng tặng lại kỷ vật hoặc nhắc về cái chết.
Đặc biệt, chị nhấn mạnh rằng việc một người đột ngột trở nên tích cực bất thường sau thời gian dài suy sụp cũng là tín hiệu cảnh báo nguy hiểm.
Điều trị sức khỏe tâm thần vẫn còn nhiều rào cản
Các chuyên gia nhận định tình trạng này là hệ quả từ sự đan xen giữa áp lực đời sống, môi trường xã hội tiêu cực và bối cảnh gia đình thiếu ổn định.
BS. Nguyễn Mạnh Hoàn nhấn mạnh: “Trầm cảm là bệnh sinh học, vì vậy không thể không điều trị.”
Tuy nhiên, hiện nay, việc tiếp cận điều trị sức khỏe tâm thần vẫn còn nhiều rào cản, đặc biệt với các ca bệnh có chi phí điều trị cao.
Gia đình là yếu tố níu giữ người bệnh ở lại với cuộc sống
Từ thực tế làm việc, ThS. Nguyễn Hải Yến nhấn mạnh vai trò quan trọng của gia đình trong việc đồng hành cùng người bệnh có ý định tự vẫn hoặc suy nghĩ muốn chết kéo dài.
Việc lắng nghe không phán xét, tạo không gian an toàn để người bệnh bộc lộ cảm xúc là điều kiện tiên quyết.
“Điều quan trọng trong hỗ trợ là giúp họ tìm ra cách giải quyết vấn đề và xây dựng những yếu tố níu giữ họ lại với cuộc sống.”
.jpg)
Khi việc tìm kiếm hỗ trợ tâm lý cần được bình thường hóa
Ở bình diện rộng hơn, việc tăng cường truyền thông chính thống, cung cấp thông tin khoa học và giảm kỳ thị với người từng tự vẫn được xem là giải pháp lâu dài nhằm giảm thiểu nguy cơ tự tử ở người trẻ.
Đặt vào trường hợp của nhân vật, sau quá trình điều trị bằng thuốc, giờ đây, Tâm đã chọn sống cho hiện tại.
“Mình thấy mọi người thương mình quá, nên mình muốn sống tiếp để mình thương lại mọi người”, Tâm chia sẻ trong sự nghẹn ngào.
Đi qua cơn mưa, bình minh sẽ ló rạng, và những người sống sót sau tự vẫn vẫn có thể bắt đầu lại từ những kẽ nứt của nỗi đau.