NHÃ BÙI: “HÃY LÀ CHÍNH MÌNH MỘT CÁCH THÔNG MINH”

“

Khát khao được sống thật, cái khát khao để có thể xóa tan những bức bối, bối rối buộc cho mình phải tiến tới hành trình thay đổi.

Nhã Bùi

Có những hành trình không bắt đầu bằng một quyết định lớn, mà khởi nguồn từ những khác biệt rất nhỏ - nhỏ đến mức đôi khi chính người trong cuộc cũng không kịp gọi tên.

Những khác biệt từng vô tư dần bị đặt dưới lăng kính của sự phán xét. Những lời bàn tán, ánh nhìn soi xét từ bạn bè, trường học và môi trường xung quanh khiến Nhã bắt đầu hoài nghi về chính mình, thậm chí có lúc lựa chọn che giấu để tránh bị tổn thương.

Cũng như nhiều người trong cộng đồng LGBTQIA+, sự bối rối chính là điểm xuất phát trên hành trình nhận diện bản thân. Nhã chọn cách thu mình, che giấu và sống trong nỗi sợ bị phán xét.

Chỉ đến khi tiếp cận Internet và các nguồn thông tin rộng hơn, cô mới bắt đầu hiểu rõ hơn về khái niệm bản dạng giới và cộng đồng LGBTQIA+. Cô dần hiểu rằng sự khác biệt ấy không phải điều đáng xấu hổ. Từ trốn tránh, Nhã bắt đầu học cách đối diện - trước tiên là với chính mình.

“

Khi mình giỏi, mình có thể khiến người khác thay đổi cách nhìn về mình.

Nhã Bùi

Việc đối diện với bản thân chỉ là bước khởi đầu. Với Nhã Bùi, câu hỏi lớn hơn nằm ở chỗ: làm thế nào để xã hội cũng học cách nhìn nhận mình một cách khác đi?

Câu trả lời của cô là GIÁO DỤC.

Bước ngoặt đến khi Nhã nhận ra nỗi sợ lớn nhất không đơn thuần nằm ở những lời chỉ trích hướng vào mình, mà là việc gia đình phải gánh chịu những điều tiếng đó.

Khi những lời bàn tán của hàng xóm khiến bố mẹ rơi vào thế bị phán xét, cô bắt đầu ý thức rõ hơn về trách nhiệm phải “chứng minh” giá trị của bản thân.

Nhã lựa chọn một hướng đi mang tính dài hạn: đầu tư vào học vấn. Việc trúng tuyển Học viện Ngoại giao trở thành cột mốc quan trọng, không chỉ đánh dấu năng lực cá nhân mà còn mở ra một cách để cô định vị lại hình ảnh của mình trong mắt xã hội.

Tuy nhiên, lựa chọn này cũng đi kèm với một áp lực không nhỏ. Việc “phải giỏi hơn để không bị coi thường” vô hình trung trở thành một tiêu chuẩn mà nhiều người trong cộng đồng LGBTQIA+ cảm thấy buộc phải đạt tới.

Nhã thừa nhận áp lực đó tồn tại, nhưng cô không xem đó là điều tiêu cực hoàn toàn. Trong một xã hội mà cơ hội chưa thực sự bình đẳng, việc nỗ lực để có được sự công nhận đôi khi là con đường thực tế nhất.

Từ trải nghiệm của mình, Nhã cho rằng việc theo đuổi bản dạng giới và con đường học vấn không nên là hai lựa chọn loại trừ lẫn nhau. Ngược lại, chúng cần song hành. Bởi kiến thức không chỉ mở ra cơ hội nghề nghiệp, mà còn là “lá chắn” giúp một cá nhân đứng vững trước những định kiến chưa thể xóa bỏ.

“

Định kiến không chỉ có một tầng, mà là nhiều tầng chồng lên nhau.

Nhã Bùi

Ngay cả khi đã có những thành tựu nhất định, Nhã nhận ra rằng định kiến không biến mất, mà nó chỉ thay đổi hình thức.

Nếu trước đây, những áp đặt xoay quanh việc “con trai phải ra dáng con trai”, thì khi sống đúng với bản dạng giới của mình, cô lại tiếp tục đối diện với một hệ chuẩn mực khác: những kỳ vọng dành cho phụ nữ. Từ ngoại hình đến cách hành xử, từ sự dịu dàng, nết na đến những khuôn mẫu như “công, dung, ngôn, hạnh”, tất cả tạo thành một lớp áp lực mới.

Điều này khiến Nhã rơi vào một trạng thái mà cô gọi là “định kiến chồng lớp” - khi một cá nhân không chỉ phải vượt qua định kiến về LGBTQIA+, mà còn phải đáp ứng những chuẩn mực truyền thống dành cho phụ nữ. Hai hệ quy chiếu này không tách rời, mà đan xen, tạo thành một áp lực đa chiều.

Áp lực đó không chỉ đến từ xã hội mà còn đến từ chính bản thân. Khi phải liên tục chứng minh giá trị để được công nhận, cá nhân dễ rơi vào trạng thái tự đặt lên mình những kỳ vọng cao hơn mức cần thiết. Không chỉ là “được là mình”, mà còn phải là một phiên bản đủ tốt, đủ giỏi để tránh bị phủ nhận.

Tuy nhiên, thay vì phủ nhận định kiến, Nhã lựa chọn một cách tiếp cận khác: chấp nhận sự tồn tại của nó. Theo cô, định kiến gắn liền với quan điểm và trải nghiệm cá nhân, nên không thể biến mất hoàn toàn. Điều mỗi người có thể kiểm soát không phải là định kiến, mà là cách mình phản ứng với nó.

Sự thay đổi rõ rệt nhất nằm ở cách Nhã đối diện với những lời phán xét. Nếu trước đây, chỉ một câu nói cũng đủ khiến cô tổn thương sâu sắc, thì theo thời gian, những trải nghiệm va chạm giúp cô “chai lì” hơn. Không phải là không còn cảm xúc, mà là biết cách đặt những lời nói đó vào đúng vị trí, như những ý kiến mang tính cá nhân, không còn đủ sức định nghĩa giá trị của mình.

Ở góc nhìn đó, hành trình của Nhã cho thấy một thực tế: định kiến có thể là điều bất biến, nhưng khả năng thích nghi và cách một cá nhân lựa chọn đối diện với nó mới là yếu tố quyết định.

“Hãy là chính mình” từ lâu được xem như một khẩu hiệu truyền cảm hứng, đặc biệt với các nhóm yếu thế trong xã hội. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của Nhã Bùi, câu nói này không đơn giản như cách nó thường được lan tỏa trên mạng xã hội.

Theo Nhã, trong thực tế, “sống thật” không đồng nghĩa với việc bộc lộ toàn bộ con người mình trong mọi hoàn cảnh. Mỗi cá nhân là một phần trong cộng đồng lớn, nơi luôn tồn tại những chuẩn mực và nguyên tắc chung. Vì vậy, việc hòa nhập đòi hỏi sự điều chỉnh phù hợp, theo thời gian, để tránh rơi vào trạng thái đối đầu trực diện với những khác biệt trong nhận thức xã hội.

Với một xã hội vẫn tồn tại nhiều tầng định kiến, việc “là chính mình” đôi khi đi kèm áp lực phải công khai, phải chứng minh giá trị, thậm chí phải “tỏa sáng” mới có thể được công nhận. Với cộng đồng LGBTQIA+, áp lực này càng rõ rệt khi sự thừa nhận bản dạng giới thường bị đặt song hành với yêu cầu về thành tựu cá nhân.

Vì vậy, nếu hiểu “Hãy là chính mình” theo nghĩa tuyệt đối, khẩu hiệu này có thể vô tình trở thành một gánh nặng. Không phải ai cũng sẵn sàng công khai và có điều kiện an toàn để thể hiện bản thân một cách trọn vẹn. Có những người lựa chọn cuộc sống kín đáo, ổn định, không phô bày danh tính. Theo cô, đó cũng là một cách “là chính mình” đáng được tôn trọng.

Từ trải nghiệm cá nhân, Nhã cho rằng cần tiếp cận khái niệm này theo hướng linh hoạt hơn: sống thật có chọn lọc, có chiến lược và có nhận thức về bối cảnh. Điều đó đòi hỏi mỗi cá nhân hiểu rõ môi trường sống, mức độ an toàn xã hội, cũng như hệ quả của việc thể hiện bản thân trước khi đưa ra lựa chọn.

“

Muốn cống hiến cho xã hội, bản thân mình phải là người có giá trị trước đã.

Nhã Bùi

Sau những dấu ấn trên hành trình khẳng định bản thân, Nhã Bùi cho biết mục tiêu phía trước của cô không chỉ là phát triển cá nhân, mà còn là tạo ra nhiều giá trị hơn cho cộng đồng LGBTQIA+. Trước mắt, Nhã vẫn lựa chọn tiếp tục con đường học tập, bởi cô tin rằng muốn cống hiến cho xã hội, trước hết bản thân phải có đủ tri thức, năng lực và vị thế.

Bên cạnh đó, cô vẫn duy trì các dự án giáo dục trên không gian mạng nhằm tạo ra môi trường an toàn và lan tỏa thông tin chính xác đến cộng đồng. Xa hơn, Nhã mong muốn được hiện diện ở những lĩnh vực mà người chuyển giới còn ít cơ hội bước chân vào, đặc biệt là ngoại giao. Đồng thời, cô cũng bày tỏ mong muốn một ngày có thể quay trở lại các đấu trường sắc đẹp khi bản thân đã đủ sẵn sàng - như một “bệ phóng” để tiếng nói của mình có thể đi xa hơn.

Thực hiện: Huyền Trang - Hải Yến - Tâm Hạnh - Phương Thảo - Thu Thủy - Vân Anh - Ngọc Linh

Huyền Trang - Hải Yến - Tâm Hạnh - Vân Anh - Ngọc Linh - Thu Thủy - Phương Thảo