Gìn giữ hồn cốt làng xã truyền thống trước kỷ nguyên mới của dân tộc

Sự kiện diễn ra với sự góp mặt trên cương vị diễn giả của PGS.TS Bùi Xuân Đính. Trải qua hơn 40 năm miệt mài nghiên cứu, ông đã phác họa cho thính giả một bức tranh toàn cảnh về sự biến đổi của làng xã truyền thống Việt Nam. Đây là nguồn tư liệu quý giá giúp công chúng hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa và những thách thức mà làng cùng những đơn vị tương đương đang phải đối mặt.

Theo ông, người Việt ta cần phân biệt rạch ròi giữa “làng”, một thực thể cư trú, sinh hoạt và văn hóa, với “xã”, đơn vị hành chính cấp cơ sở. Sự đan xen của các thiết chế như thôn, giáp hay những tên Nôm cổ không chỉ mang ý nghĩa định danh địa lý, mà còn phản ánh một cấu trúc xã hội chặt chẽ được hình thành qua hàng nghìn năm.

Bao đời nay, khi nói đến văn hóa làng, chúng ta liên tưởng ngay tới những hình ảnh mang tính biểu tượng như đình làng truyền thống. PGS,TS. Bùi Xuân Đính cũng chỉ ra rằng ngôi đình làng đóng vai trò là biểu tượng văn hóa tối thượng của làng xã Việt Nam. Từ thời Lê Thánh Tông, đình làng đã phát triển mạnh mẽ, trở thành nơi thờ Thành hoàng làng.

Chính không gian văn hóa này, kết hợp với các bản Hương ước khéo léo giữa tập tục và pháp luật, đã hình thành nên “thói làng” và nếp sống riêng biệt. Hệ thống di tích và lễ tiết không chỉ là di sản vật thể, mà còn là sợi dây tâm linh nối giữ con người với quê hương, đặc biệt là đối với những người con xa xứ luôn hướng về nguồn cội.

Bên cạnh đó, những vận hội mới cũng mở ra rõ rệt khi văn hóa truyền thống đang có dấu hiệu hồi sinh mạnh mẽ. Chính sách hỗ trợ hạ tầng của Nhà nước về thủy lợi và nông thôn đã giúp làng xã bước vào một “kỷ nguyên mới”, thoát khỏi những ràng buộc quá khắt khe của “lệ” cũ. Việc nông dân được tiếp cận với các tiện ích hiện đại là cơ hội để làng xã linh hoạt hơn trong việc tiếp cận các hình thái kinh tế.

Tuy nhiên, PGS,TS. Bùi Xuân Đính cũng bày tỏ sự lo ngại sâu sắc trước những thách thức từ quá trình “đô thị hóa cưỡng bức”. Quá trình sáp nhập các đơn vị hành chính đã đe dọa, xóa sổ những cái tên cổ có giá trị lịch sử văn hóa vô giá như Cổ Loa, Thạch Thán,... Ông nhấn mạnh rằng tên làng chính là linh hồn, là lịch sử quý giá của cha ông ta, và việc đánh mất những cái tên ấy sẽ dẫn đến sự đứt gãy trong văn hóa.

Kết thúc tọa đàm, PGS,TS.Bùi Xuân Đính nhấn mạnh rằng “hồn làng” cần được gìn giữ bằng sự trân trọng lịch sử, tránh để hiện đại hóa làm phai nhạt đi bản sắc địa phương. Theo ông, bảo vệ làng cũng là bảo vệ cốt lõi văn hóa dân tộc, giữ sợi dây gắn kết thiêng liêng với quê hương. Đó không chỉ là gìn giữ quá khứ, mà còn tạo nền tảng bền vững để làng quê Việt Nam tự tin bước vào tiến trình hội nhập trong kỷ nguyên mới.

Đông Chí - CJC