Về Ngọc Than khám phá tinh hoa nghề mộc truyền thống
{Minh Tâm, Thùy Nhi}•08/04/2026 08:49
Nghề mộc Ngọc Than không chỉ nổi tiếng bởi những đường nét tinh xảo, mà còn bởi cách những nghệ nhân thổi hồn vào từng thớ gỗ, gìn giữ sức sống cho làng nghề.
Từ bao đời nay, làng Ngọc Than (Quốc Oai, TP. Hà Nội) đã nổi tiếng với nghề chạm khắc gỗ. Trẻ con trong làng lớn lên giữa mùi gỗ mới xẻ và âm thanh quen thuộc của những nhát đục, sớm coi hình ảnh cha ông cặm cụi bên gỗ như một lẽ tự nhiên. Nhiều người cũng bắt đầu học nghề khi chỉ mới hơn mười tuổi, từ làm quen việc cầm đục đến tập tỉa những chi tiết đơn giản. Nên dù không phải học qua trường lớp bài bản nhưng với tất cả tâm huyết yêu nghề, giữ nghề, nghệ nhân làng Ngọc Than vẫn không ngừng nỗ lực phát triển nhiều sản phẩm tinh xảo, cao cấp hơn.
Âm thanh quen thuộc của tiếng đục đẽo vẫn ngày ngày vang lên trong mỗi xưởng gỗ tạ i làng nghề Ngọc Than.Một sản phẩm chạm khắc đẹp luôn khởi nguồn từ một bản vẽ chỉn chu. Chính vì vậy, ngay ở những nét phác thảo trên trang giấy, người thợ luôn hình dung trọn vẹn bố cục, cân nhắc tỷ lệ nhân vật cũng như cách sắp xếp, lồng ghép từng chi tiết sao cho hợp lý.Từ bản vẽ đã hoàn chỉnh, người thợ bắt đầu những nhát đục phá đầu tiên trên phôi gỗ để tạo hình khối cơ bản cho tác phẩm.Với tâm niệm “nhất đồ nhì nghề”, những người thợ tại đây luôn chăm chút mài giũa cho từng cái đục, cái khoan. Sự chỉn chu ấy không chỉ thể hiện thái độ trân trọng nghề mà còn là bước đầu giúp mỗi sản phẩm chạm khắc ra đời mang trọn vẻ đẹp tinh tế, sống động.Công cụ phải đủ sắc và bén; có như vậy mỗi nhát đục, chạm khắc gỗ mới đem lại những đường nét gọn gàng, thanh mảnh.Quá trình chạm khắc cũng đòi hỏi người thợ phải tập trung cao độ và sử dụng khéo léo các công cụ để nét đục, nét chạm đạt được sự sắc sảo; hình dáng, chi tiết của bản chạm khắc cũng trở nên sinh động, có hồn.Để hoàn thiện một sản phẩm, người thợ có thể sử dụng tới hơn 50 chiếc đục với kích thước và hình dáng khác nhau, từ đục phá, đục doãng đến đục tỉa…Những đường nét, họa tiết hoa văn cầu kỳ được thực hiện tỉ mỉ trên từng thớ gỗ, tạo nên những bức tranh gỗ độc bản, không trùng lặp.Mỗi chi tiết chạm khắc đều được người thợ thực hiện thủ công với nhiều lần đục tỉ mỉ, để từng đường nét không chỉ tinh xảo mà còn chính xác đến từng tỷ lệ, góp phần làm nên vẻ hài hòa và sống động cho toàn bộ tác phẩm.Không chỉ gìn giữ những phương pháp chế tác thủ công, các nghệ nhân trong làng còn ứng dụng máy móc hiện đại trong một số quy trình chế tác. Điều này giúp cho những sản phẩm gỗ vừa giữ được sự tinh tế, vừa đáp ứng được các yêu cầu về thiết kế và năng suất trong thời đại mới.Dưới bàn tay tài hoa của người thợ Ngọc Than, những tác phẩm chạm khắc trên gỗ mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Nam tiếp tục được lưu giữ và truyền bá.Nghệ nhân tại làng Ngọc Than cũng không ngần ngại tận dụng lợi thế của thời đại số để lan tỏa nghề truyền thống; quảng bá, bán hàng, giúp những câu chuyện, sản phẩm của họ đến gần hơn với mọi người.Với sức sáng tạo và đôi bàn tay tài hoa của người thợ, làng nghề Ngọc Than ngày càng trở nên nổi tiếng nhờ vào những sản phẩm được chạm khắc thủ công với độ tinh xảo cao.Giờ đây, nghề mộc tại Ngọc Than không chỉ đơn thuần là sinh kế mà đã trở thành một phần di sản văn hóa quý báu. Nơi mỗi thớ gỗ đều mang theo nét văn hóa dân tộc, được các nghệ nhân và người thợ dày công gìn giữ, khắc ghi.
