Nghệ sĩ Ưu tú Trần Quốc Minh - Người giữ lửa dân ca xứ Nghệ
Dù đã bước sang tuổi 85, nhưng ở người nghệ sĩ ưu tú Trần Quốc Minh, ta vẫn thấy một tâm hồn nồng nhiệt trong sáng tác những tác phẩm dân ca và một tinh thần hăng hái trong các phong trào văn nghệ quần chúng tại địa phương.
Một đời dành trọn cho dân ca ví, giặm
Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh là một trong những di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Các điệu hò, câu ví, câu giặm đã có từ bao đời nay, gắn liền với hoạt động lao động sản xuất của con người xứ Nghệ. Những làn điệu ấy đi vào lời ăn tiếng nói, sinh hoạt hằng ngày, được nhân dân xứ Nghệ dùng để bộc bạch những tâm tư, tình cảm của mình, trở thành hồn cốt của văn hóa miền Nghệ Tĩnh.
Lớn lên từ mảnh đất Nghệ, bên dòng sông Lam chảy nặng những câu ví giặm thân thương, nghệ sĩ ưu tú Trần Quốc Minh đã dành cho những làn điệu dân ca xứ Nghệ một tình yêu chân thành và bền bỉ. Ông sớm bén duyên với sự nghiệp sáng tác những câu hát dân ca ví giặm từ những ngày còn là một người lính trẻ tham gia kháng chiến.
Cho đến nay, nghệ sĩ ưu tú Trần Quốc Minh đã có cho mình một gia tài nghệ thuật đồ sộ với hàng ngàn tác phẩm dân ca, kịch. Trong đó có không ít tác phẩm của ông đạt giải cao trong các cuộc thi và nhận bằng, giấy khen của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, UBND tỉnh và xã.
Lấy cảm hứng sáng tác từ quá trình lao động hăng say của người dân, ông Trần Quốc Minh đã không ngừng quan sát, nghiền ngẫm và dấn thân vào những khía cạnh tế vi nhất đang diễn ra trong cuộc sống hằng ngày. Nhờ đó, những tác phẩm dân ca của ông luôn gần gũi, dễ hiểu, dễ đi vào lòng người. Đối với ông, đời sống là một mảnh đất đầy màu mỡ với đủ những cung bậc cảm xúc.
Từ những câu “à ơi” của bà gắn liền với tuổi thơ cháu nhỏ trong “Ấm Giấc Tuổi Thơ”, đến nỗi lo âu trăn trở của mẹ cha dành cho con cái như “Cái Giá Phải Trả”, hay tình yêu đôi lứa đầy trong trẻo của “Gái Làng Khoai - Trai Làng Vật”. Ngôn ngữ trong các tác phẩm của ông là kết tinh của hàng trăm năm xứ Nghệ khi những từ ngữ địa phương “mô - chi - răng - rứa” được ông Minh vận dụng vô cùng nhuần nhuyễn, mượt mà. Trong sự nghiệp của mình, ông luôn tâm niệm sáng tác là phải phục vụ quần chúng, phải phản ánh được những vấn đề hiện hữu trong xã hội và trong chính mỗi con người.
Giữ hồn xứ Nghệ trong từng lời ca
Đối với bà con địa phương, ông Trần Quốc Minh có vai trò vô cùng quan trọng trong việc làm phong phú hơn đời sống văn hóa và tinh thần của những con người nơi đây. Trong mắt họ, những làn điệu dân ca ví giặm chưa bao giờ gần gũi và thân thuộc đến thế.
Người nghệ sĩ ấy đã lắng nghe nhịp sống của nhân dân mình để đưa chúng vào những điệu hò, câu ví, giặm, trở thành những điệu múa biểu diễn trên sân khấu phục vụ bà con. Chị Trần Thị Hoài, một thành viên của CLB hát dân ca xã Đồng Thành bày tỏ: “Từ khi tham gia CLB cuộc sống của tôi đã có nhiều thay đổi, trở nên phong phú và vui vẻ hơn. Tôi hy vọng sau này con em có nhiều cơ hội được tiếp xúc trực tiếp với những làn điệu dân ca mà cha ông ta để lại, để những giá trị tinh thần này mãi được gìn giữ”.
Điều đặc biệt ở NSƯT Trần Quốc Minh là tinh thần không ngừng học hỏi và đổi mới trong ngòi bút của mình. Với nền tảng là đoàn trưởng đội tuyên văn của sư đoàn 375 Quân khu 4, trực thuộc Bộ Tư lệnh Phòng không - Không quân, ông Minh đã có cho mình vốn kiến thức và trải nghiệm sống phong phú mà ít ai có được. Tuy vậy, ông chưa bao giờ ngừng tìm kiếm những cảm hứng mới.
Ông sẵn sàng viết những tác phẩm dân ca với sự thay đổi trong nhịp điệu, ngôn ngữ để làm sao cho những câu dân ca, điệu ví dặm ấy “teen” hơn, hấp dẫn hơn. Chia sẻ về những mong mỏi của mình, ông Trần Quốc Minh bộc bạch: “Tôi hy vọng dân ca Nghệ Tĩnh không bị xóa bỏ và cũng không một ai có thể bỏ quên được nó, đặc biệt giới trẻ phải đi vào tìm hiểu sâu sắc dân ca Nghệ Tĩnh, đưa dân ca vào các trường học để đào tạo thế hệ trẻ”.
Song song với sự vươn mình phát triển của đất nước là sự phong phú của những giá trị văn hóa lâu đời của ông cha. Chính vì vậy, trách nhiệm giữ gìn những làn điệu dân ca Nghệ Tĩnh không chỉ là câu chuyện của một cá nhân riêng lẻ nào mà nó là trách nhiệm của cả cộng đồng.
Đó cũng là lý do mà cho đến nay, dù đã 85 tuổi, NSƯT Trần Quốc Minh vẫn miệt mài sáng tác và tham gia hoạt động đối với các phong trào văn nghệ tại địa phương. Ông đã dùng chính “ngọn lửa” đam mê bên trong mình để lan tỏa tình yêu di sản cho bà con, cho thế hệ mai sau.