Báo chí Trung Quốc trong hệ sinh thái số khép kín: Thích ứng để gần hơn với giới trẻ

Báo chí trong hệ sinh thái số nội địa

Hiện nay, Trung Quốc sở hữu một hệ sinh thái truyền thông số rộng lớn với hàng tỷ người dùng. Theo thống kê của Statista năm 2023, WeChat có hơn 1,3 tỷ tài khoản hoạt động thường xuyên, Weibo đạt trên 600 triệu người dùng, còn Douyin – phiên bản nội địa của TikTok đã vượt mốc 750 triệu người dùng mỗi tháng.

Cũng theo số liệu mà DemandSage đã công bố, năm 2025, khoảng 36% người dùng WeChat tại Trung Quốc dưới 30 tuổi. Chính cơ cấu công chúng ấy đã thúc đẩy báo chí Trung Quốc đổi mới cách sản xuất và truyền tải thông tin, hướng đến việc xây dựng nội dung linh hoạt, sáng tạo và gần gũi hơn với thế hệ trẻ trên các nền tảng số nội địa.

Qua những con số trên, có thể nói, WeChat, Weibo và Douyin là ba trụ cột quan trọng trong không gian truyền thông số của Trung Quốc.

Trên WeChat, hầu hết các cơ quan báo chí, từ trung ương đến địa phương, đều duy trì tài khoản chính thức để chia sẻ bài viết được trình bày sinh động, kết hợp giữa thông tin thời sự và đồ họa bắt mắt. Nhiều nội dung được thiết kế tối ưu cho thiết bị di động, phù hợp với thói quen đọc nhanh, xem ngắn của giới trẻ.

Ngược lại, Weibo giữ một vai trò cởi mở, sôi động và đậm chất đối thoại hơn. Đây là nơi giới trẻ Trung Quốc có thể bày tỏ ý kiến, thảo luận về các vấn đề xã hội, chính sách hay sự kiện đang được quan tâm. Những cơ quan báo chí tận dụng nền tảng này để lắng nghe phản hồi, nắm bắt xu hướng dư luận và phản ánh kịp thời những mối quan tâm thực tế của công chúng trẻ.

Trong khi đó, Douyin, phiên bản nội địa của TikTok, đang thay đổi cách giới trẻ Trung Quốc tiếp nhận thông tin mỗi ngày qua video ngắn. Nắm bắt xu hướng đó, nhiều cơ quan báo chí đã chuyển mình mạnh mẽ, đưa thông tin thời sự vào nội dung của mình.

Ví dụ, tờ Nhân dân Nhật báo (People’s Daily) đã phát triển tài khoản chính thức trên WeChat với các chuyên mục như “热点聚焦” (Thời sự) và “政务榜单” (Chính trị) để người dùng có thể dễ dàng tìm tin tức theo chủ đề đang quan tâm. Vì thế, WeChat trở thành không gian nơi báo chí không chỉ thông tin mà còn tương tác, giáo dục và truyền cảm hứng cho người đọc trẻ trong kỷ nguyên số.

Ông Lei Yuejie, Giáo sư, Bí thư Đảng ủy Viện Truyền hình và Báo chí, Đại học Truyền thông Trung Quốc nhận định: “Nhân dân Nhật báo ưu tiên tiếp thu ý kiến ​​và trí tuệ của cư dân mạng. Ví dụ, thông qua Weibo, tờ báo đã thu thập phản hồi từ cư dân mạng về "những thuật ngữ chính thức và những câu sáo rỗng mà bạn thấy phản cảm nhất". Những thuật ngữ chính thức và câu sáo rỗng được bình chọn cao sau đó đã được chọn lọc và đăng trên báo, thu hút sự chú ý rộng rãi.”

Cùng bàn về sự thích nghi của Nhân dân Nhật báo, ông La Hoa, Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ tịch, Tổng Biên tập và Phó Chủ tịch Nhân dân Nhật báo Online chia sẻ: “Nhật báo online đã tích cực tham gia các nền tảng truyền thông mới, sử dụng nội dung tích cực để định hướng dư luận. Trong số đó có những nền tảng mới như tài khoản Douyin và Kuaishou (ra mắt năm 2018), Zhihu và Bilibili (ra mắt năm 2019). Các tài khoản truyền thông mới này được lên kế hoạch và vận hành toàn diện, đạt được những thành công đáng kể, trở thành một thế lực truyền thông hàng đầu đáng kể trong bối cảnh truyền thông mới.”

Nhờ việc thiết kế nội dung phù hợp với nền tảng mới, báo chí Trung Quốc không còn là kênh đưa tin khô cứng mà trở thành người bạn đồng hành đáng tin cậy đối với giới trẻ.

Phát triển hệ sinh thái truyền thông độc lập: Thiết lập sức mạnh tự chủ trong kỷ nguyên số

Sự phát triển của ba nền tảng này cho thấy Trung Quốc không “đóng cửa” với thế giới mà đang tự tạo nên một môi trường truyền thông độc lập, vận hành trên nền tảng công nghệ và triết lý “Made in China”. Mỗi nền tảng không chỉ mang giá trị công nghệ, mà còn phản ánh cách quốc gia này làm chủ dữ liệu, hình thành văn hóa truyền thông riêng và duy trì tính kết nối trong một môi trường số hoàn toàn nội địa.

Sự khép kín của hệ sinh thái này không đồng nghĩa với sự cô lập. Thay vào đó, nó thể hiện năng lực tự chủ công nghệ và truyền thông - yếu tố giúp Trung Quốc duy trì vị thế riêng trong bối cảnh toàn cầu hóa. Khi các nền tảng phương Tây chịu nhiều tranh cãi về dữ liệu, bảo mật và kiểm soát nội dung, Trung Quốc đã chọn con đường phát triển độc lập, vừa đảm bảo chủ quyền số, vừa tạo ra thị trường nội dung nội địa khổng lồ. Đó là nơi báo chí có thể vận hành linh hoạt, sáng tạo và hiệu quả cũng như đảm bảo an toàn dữ liệu cho người dùng trong nước.

Đáng chú ý, thế hệ trẻ Trung Quốc là lực lượng năng động nhất trong hệ sinh thái này. Họ không chỉ đơn thuần tiếp nhận thông tin mà còn là người kiến tạo nội dung, chia sẻ, phản biện và thậm chí tạo ra các xu hướng truyền thông mới. Chính sự tham gia chủ động ấy khiến các nền tảng như WeChat, Weibo hay Douyin trở thành “mảnh đất” nuôi dưỡng báo chí số hiện đại, nơi cơ quan báo chí và độc giả có thể đạt được tương tác thời gian thực, tăng cường sự gắn bó của độc giả với báo chí chính thống.

Kinh nghiệm từ Trung Quốc cho thấy, báo chí chỉ có thể giữ được vai trò dẫn dắt dư luận khi thực sự làm chủ nền tảng số và chủ động thích ứng với quy luật vận hành của môi trường truyền thông mới. Việc phát triển một hệ sinh thái truyền thông nội địa thống nhất là vô cùng quan trọng. Trong đó, các cơ quan báo chí, nền tảng kỹ thuật số và chính sách quản lý phải cùng hướng đến mục tiêu là phục vụ công chúng. Điều này không chỉ giúp bảo vệ chủ quyền thông tin mà còn mở ra không gian sáng tạo cho thế hệ trẻ theo đuổi nghề báo trong kỷ nguyên kỹ thuật số.

Đối với Việt Nam, đây là bài học về tầm nhìn và tư duy chiến lược trong chuyển đổi số báo chí. Báo chí không nên chỉ dừng lại ở việc “tham gia” mạng xã hội để lan tỏa nội dung, mà cần từng bước làm chủ hạ tầng công nghệ, dữ liệu và thuật toán phân phối thông tin. Khi nắm được quyền kiểm soát này, báo chí mới có thể duy trì vị thế trung tâm trong hệ sinh thái truyền thông quốc gia, tránh bị chi phối bởi nền tảng nước ngoài.

Bên cạnh đó, việc đa dạng hóa hình thức thể hiện như video ngắn, podcast, đồ họa dữ liệu hay nội dung tương tác sẽ giúp báo chí gần gũi hơn với thói quen tiếp nhận nhanh, gọn, sinh động của công chúng trẻ.

Quan trọng hơn cả, người làm báo trẻ cần giữ được tinh thần chủ động, sáng tạo và có bản sắc, biết kết hợp giữa công nghệ hiện đại như AI và dữ liệu lớn (Big Data) với những giá trị nền tảng của nghề báo: sự thật, tính nhân văn và trách nhiệm xã hội. Khi báo chí “trẻ hoá” cách thể hiện nhưng vẫn vững vàng về giá trị, đó sẽ là nền tảng để Việt Nam không chỉ bắt kịp mà còn vươn lên dẫn dắt trong kỷ nguyên truyền thông số.

Hoàng Diệu Linh