Cô gái bại não xây dựng mô hình tạo việc làm cho người khuyết tật
Có những giới hạn được định sẵn từ lúc chào đời, nhưng cũng có những giới hạn chỉ tồn tại trong ánh nhìn nghi ngại của người khác. Đây có lẽ là điều mà Thùy Chi (35 tuổi), cô gái miền sơn cước Lào Cai, thấm thía hơn ai hết.
Từ bé, chị Nguyễn Thùy Chi đã phải lớn lên với thân thể co quắp, đôi chân teo tóp và những cơn co rút bất chợt do di chứng của căn bệnh bại não thể co cứng bẩm sinh. Là người sống cùng CP trong nhiều năm, chị Thùy Chi đã luôn cố gắng để bước qua giới hạn thường được xã hội áp lên người khuyết tật trưởng thành. Chị đã lựa chọn lối sống độc lập và theo đuổi hội họa - Điều mà nhiều người từng cho là viển vông. Đặc biệt, chị không chỉ dành sự độc lập đó cho bản thân mà còn sáng lập doanh nghiệp xã hội Chạm vào Xanh, mô hình của và vì người khuyết tật, tạo sinh kế và trao cơ hội sống độc lập cho nhiều người bại não.
Sống độc lập nhưng không đơn độc
Khi nhắc đến bại não, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc não bộ “có vấn đề” hay hoạt động không bình thường. Tuy nhiên đối với chị Thùy Chi, bại não chỉ đơn giản là sự “mất kết nối” của não bộ với các bộ phận khác của cơ thể như tay, chân, miệng,… Não vẫn hiểu, vẫn cảm nhận, nhưng tín hiệu truyền xuống các bộ phận khác có phần chậm chạp và đôi khi không trọn vẹn.
Kể thêm về căn bệnh của mình, chị Chi cho biết bại não có nhiều thể, trong đó chị măc bại não thể co cứng từ khi mới sinh ra. Căn bệnh này khiến chị không thể điều khiển linh hoạt các khối cơ, không thể hoạt động thể chất như những người bình thường khác. Nhưng chưa bao giờ Thùy Chi coi khuyết tật của mình là một nỗi bất hạnh. Với chị, đó chỉ là một “sự bất tiện” vì bản thân phải kiên trì học cách thích nghi, lắng nghe và hiểu cơ thể nhiều hơn, chứ không phải lý do để cảm thấy kém may mắn, càng không phải cái cớ để sống dựa dẫm vào bất kỳ ai.
Thùy Chi bắt đầu hành trình sống độc lập từ năm 20 tuổi, khi rời xa quê hương, gia đình ở Lào Cai đến học tập tại Hà Nội. Chị Chi may mắn biết đến Trung tâm hỗ trợ người khuyết tật sống độc lập Hà Nội và được hỗ trợ kỹ năng sống độc lập cùng dịch vụ trợ giúp cá nhân.
Đối với Thùy Chi, sống độc lập không có nghĩa là tự mình làm tất cả mọi việc, vì đó dường như là một điều không tưởng đối với người khuyết tật đặc biệt nặng như chị. Với Chi, sống độc lập là tự mình làm những điều trong khả năng, tự mình tìm cách khắc phục khó khăn và giải quyết nhu cầu của bản thân.
Sống độc lập, với người khuyết tật, là một hành trình dài và nhiều thử thách, đòi hỏi sự dũng cảm để bắt đầu và sự kiên trì để đi tiếp. Thùy Chi đã làm được điều đó, và từ chính cách sống của mình, chị trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều người bạn trong cộng đồng bại não. Dẫu vậy, Chi không hề đơn độc. Trên hành trình sống độc lập, chị luôn có gia đình, bạn bè và những người thân yêu ở bên hỗ trợ, động viên, giúp chị giữ trọn niềm tin vào con đường mà mình đã lựa chọn.
Biến đam mê thành sinh kế cho cộng đồng
Về sở thích hội họa của mình, chị Thùy Chi chia sẻ rằng bản thân rất thích vẽ. Bởi mỗi khi vẽ, chị như được bước vào một thế giới riêng, nơi cơ thể không còn là rào cản, nơi chị được tự do thử nghiệm, cảm nhận và lắng nghe chính mình.
Từ chính đam mê hội họa ấy, Thùy Chi bắt đầu suy nghĩ nhiều hơn về con đường sinh kế cho những người bạn trong cộng đồng bại não. Chi chia sẻ, sau khi tốt nghiệp đại học năm 2014, chị đã làm qua nhiều công việc ở nhiều công ty khác nhau, nhưng ở đâu, chị cũng nhanh chóng rơi vào cảm giác trống rỗng, không biết mình đang làm vì điều gì, tạo ra giá trị gì, và không hiểu vì sao bản thân lại thiếu động lực đến thế.
Trong khi đó, nhìn những người bạn bại não khác luôn khao khát được làm việc, được cống hiến nhưng lại loay hoay không tìm thấy hướng đi, Chi càng thêm day dứt. Chị muốn giúp, nhưng lại chưa có cách. Cảm giác bất lực ấy theo chị suốt một thời gian dài, thôi thúc chị phải tự tìm lời giải cho cả bản thân lẫn cộng đồng mà chị gắn bó. Cuối cùng, Chi quyết định dừng hết mọi công việc đang làm, thành lập doanh nghiệp xã hội “Chạm vào Xanh”.
“Chạm vào Xanh” bắt đầu hoạt động từ tháng 10/2022 và là doanh nghiệp xã hội của và vì người khuyết tật. Các sản phẩm của Chạm vào Xanh rất đa dạng từ tranh, thiệp đến các sản phẩm len móc thủ công như móc treo chìa khóa, chậu hoa, thú nhồi bông, búp bê, vòng tay, hoa kẽm nhung. Chạm vào Xanh mong muốn đưa sản phẩm của người khuyết tật và gia đình người khuyết tật đến với cộng đồng, hướng đến việc trở thành môi trường bình đẳng, năng động, sáng tạo và chuyên nghiệp dành cho người khuyết tật tại Việt Nam.
Bên cạnh việc tạo sinh kế, chị còn mong muốn mở ra một “sân chơi” nghệ thuật đúng nghĩa cho cộng đồng người bại não và những người khuyết tật khác. Từ mong muốn đó, Chi và các cộng sự tại Chạm vào Xanh đã tổ chức triển lãm “Lê La”. “Lê La” là không gian nghệ thuật nơi mọi người, dù khác biệt về thể trạng hay tuổi tác, đều có quyền được mơ, tin và sống hết mình với ước mơ ấy. Triển lãm cũng là nơi kết nối các họa sĩ là người khuyết tật và cộng đồng yêu nghệ thuật, lan tỏa thông điệp về nghị lực sống, lòng tin và khát vọng vươn lên không ngừng.
Mọi hành trình vạn dặm đều bắt đầu từ những bước chân. Với Thùy Chi và những người bạn trong cộng đồng người bại não, hành trình ấy bắt đầu từ những vòng bánh xe lăn. Họ đã nắm tay nhau cùng vượt qua chuôi ngày khó khăn, vượt qua nỗi sợ và cả sự thất bại để xây dựng và duy trì sinh kế cho chính mình thông qua “Chạm vào Xanh”. Chia sẻ về những dự định tương lai, Thùy Chi cho biết, chị hy vọng những ngày sắp tới sẽ “xe cứng đá mềm” để bước tiếp con đường đã chọn, góp sức cho cộng đồng người bại não ngày càng độc lập và vững mạnh.