Hiện nay, không ít người trẻ cũng đã chủ động hình thành các biện pháp bảo vệ mình trên không gian mạng. Theo lời chia sẻ của Chị Bùi Đỗ Minh Phương (21 tuổi), khi tiếp xúc với những dấu hiệu đáng ngờ, chị luôn cảnh giác xác minh kỹ thông tin, chặn tài khoản hoặc báo cáo nội dung vi phạm thay vì làm theo yêu cầu của nhóm đối tượng.

Dù đã chủ động nâng cao cảnh giác và áp dụng các biện pháp bảo mật, người trẻ vẫn còn những hành động có thể gây ra nguy cơ lừa đảo trên không gian mạng. Những thói quen như sử dụng chung mật khẩu cho nhiều tài khoản, bỏ qua xác thực hai lớp hay cấp quyền truy cập ứng dụng thiếu kiểm soát vẫn có thể tạo kẽ hở để kẻ gian khai thác.

Thực tế, dù người trẻ đã có những nhận thức và hành động nhất định để bảo vệ bản thân trên môi trường số, nhưng chưa đủ để ứng phó với các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi. Vì vậy, bên cạnh việc nâng cao kỹ năng cá nhân, cần có sự phối hợp từ gia đình, nhà trường và các nền tảng công nghệ để xây dựng lá chắn số vững chắc hơn.

Người dùng không phải lúc nào cũng có đủ kiến thức và công cụ để xác định đâu là nguy cơ. Bởi vậy, bảo vệ người trẻ trên không gian mạng không chỉ dừng ở việc nhắc nhở họ thận trọng, mà cần có sự phối hợp từ nhiều phía.

Trong gia đình, sự trao đổi cởi mở giúp người trẻ chủ động chia sẻ khi gặp sự cố, thay vì che giấu vì sợ bị trách móc. Cha mẹ nên chủ động trò chuyện, hướng dẫn con nhận diện các dấu hiệu lừa đảo trên mạng và tạo môi trường chia sẻ cởi mở.

Tại nhà trường, kỹ năng nhận diện và phòng tránh lừa đảo cần được lồng ghép vào các hoạt động giáo dục kỹ năng số. Qua đó, sinh viên có thể thực hành kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và xử lý các tình huống thực tế. Ngoài ra, nhà trường cũng cần cập nhật các chiêu trò lừa đảo mới để nâng cao cảnh giác cho sinh viên.

Theo chia sẻ của chuyên gia Trần Sỹ Hoàng (Chuyên gia an toàn thông tin, Trưởng phòng Sản phẩm Công ty cổ phần Bitcare), việc trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho người trẻ nên được hình thành từ khi còn nhỏ. Gia đình và nhà trường cần có trách nhiệm giáo dục và quản lý trẻ, còn các nền tảng cần chủ động phát hiện nguy cơ và xử lý nội dung vi phạm.

Ngược lại, công cụ phát hiện và cảnh báo của nền tảng cũng khó phát huy hiệu quả nếu người dùng thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin. Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc xác định một bên phải chịu trách nhiệm thay cho các bên còn lại, mà ở cách mỗi chủ thể thực hiện đúng vai trò của mình để tạo thành một hệ thống bảo vệ nhiều lớp.

Xây dựng lá chắn số không nhất thiết bắt đầu từ những công cụ phức tạp, mà trước hết từ việc hình thành các thói quen sử dụng Internet an toàn. Người trẻ cần sử dụng mật khẩu mạnh, bật xác thực hai lớp và kiểm soát thông tin cá nhân, quyền truy cập ứng dụng để hạn chế kẽ hở bảo mật. Đây là những bước phòng vệ cơ bản, góp phần thu hẹp các rủi ro mà đối tượng lừa đảo có thể lợi dụng.

Trước những lời mời tuyển dụng trực tuyến, thông báo trúng thưởng hay yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, người trẻ cần thận trọng, đặc biệt khi thông điệp tạo áp lực phải phản hồi ngay lập tức. Những yêu cầu cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc truy cập đường link không rõ nguồn gốc cần được kiểm tra kỹ trước khi thực hiện.

Ngay cả khi tin nhắn xuất phát từ tài khoản của người quen, việc xác nhận lại vẫn cần thiết bởi tài khoản đó có thể đã bị chiếm đoạt. Với các tin nhắn từ tài khoản lạ, người trẻ cần kiểm tra kỹ thông tin người gửi, đối chiếu nội dung với nguồn chính thức. Ngoài ra, nên chủ động tìm kiếm thông tin qua các kênh độc lập trước khi làm theo yêu cầu hoặc cung cấp dữ liệu cá nhân.

Cũng theo chia sẻ của chuyên gia Trần Sỹ Hoàng, việc nâng cao năng lực tự bảo vệ trên không gian mạng cần hướng đến khả năng vận dụng trong tình huống thực tế. Khi kỹ năng được rèn luyện thường xuyên qua những mô phỏng gần với thực tế, khả năng tự bảo vệ mới có cơ hội trở thành phản xạ thay vì chỉ dừng lại ở nhận thức.

Để kỹ năng an toàn số thực sự phát huy hiệu quả, kiến thức cần đi đôi với thực hành. Chỉ khi biết vận dụng kỹ năng vào những tình huống cụ thể, người trẻ mới có thể chủ động ứng phó với các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng.

Xây dựng lá chắn số cho người trẻ đòi hỏi quá trình rèn luyện liên tục, từ nâng cao nhận thức đến hình thành kỹ năng tự bảo vệ trước các rủi ro. Sự đồng hành của gia đình, nhà trường và các nền tảng số sẽ góp phần tạo nên môi trường an toàn hơn, giúp người trẻ chủ động nhận diện và ứng phó với những nguy cơ ngày càng phức tạp trên không gian mạng.