Những năm gần đây, thức khuya không còn là hiện tượng cá biệt mà dần trở thành một phần trong lối sống của nhiều người trẻ. Từ sinh viên, freelancer đến nhân viên văn phòng, không khó để bắt gặp hình ảnh những đôi mắt thâm quầng sau một đêm làm việc, hay chỉ đơn giản là lướt điện thoại đến sáng.

Áp lực học tập, công việc, nhu cầu phát triển bản thân cùng sự bùng nổ của mạng xã hội đang khiến thời gian nghỉ ngơi bị thu hẹp đáng kể. Nhiều người trẻ xem việc ngủ ít là cái giá phải trả để đổi lấy cơ hội, kinh nghiệm và thành tích.

Phương Hoa, sinh viên năm cuối trường Đại học Kinh tế - ĐHQG Hà Nội, đã quen với việc rời quán cà phê lúc 5 giờ sáng. Ban ngày lên lớp, tham gia câu lạc bộ, học ngoại ngữ; ban đêm hoàn thành khóa luận và các dự án cá nhân. Có tuần, cô chỉ ngủ khoảng 3-4 tiếng mỗi ngày.

Những cơn đau đầu xuất hiện thường xuyên hơn, mắt mỏi và khả năng tập trung giảm sút. Dù nhận thấy những dấu hiệu bất thường của sức khỏe, Hoa cho biết cô vẫn khó sắp xếp thời gian nghỉ ngơi khi khối lượng công việc ngày càng lớn.

Nếu Hoa thức khuya vì học tập và công việc, Thái Dương (SN 2007) lại mất ngủ bởi một lý do khác. Dù đã lên giường từ sớm, cô hiếm khi ngủ trước 2 giờ sáng vì liên tục lướt mạng xã hội, theo dõi tin tức và trò chuyện với bạn bè. Hội chứng sợ bỏ lỡ (Fear Of Missing Out-FOMO) là lý do chính khiến cô không dám ngắt kết nối với nền tảng số. Mạng xã hội kéo cô sinh viên trẻ vào vòng lặp bất tận

Dù cố gắng thay đổi, Dương vẫn thường mất cả tiếng đồng hồ để thoát khỏi màn hình của chiếc điện thoại. "Tôi luôn sợ mình bỏ lỡ điều gì đó", Dương thừa nhận. Có thể thấy, nỗi sợ bị tụt lại phía sau trong học tập, công việc hay thậm chí trong các cuộc trò chuyện trên không gian mạng đang trở thành tâm lý chung của không ít người trẻ hiện nay.

Khi nhu cầu thức đêm gia tăng, các mô hình phục vụ xuyên đêm cũng phát triển mạnh mẽ. Tại Hà Nội và nhiều đô thị lớn, ngày càng nhiều quán cà phê mở cửa 24/7 xuất hiện. Các địa điểm này dần trở thành "văn phòng đêm" của nhiều sinh viên, freelancer và người lao động trẻ. Tiếng gõ bàn phím, ánh sáng vàng, ổ cắm điện, wifi tốc độ cao cùng những ly cà phê liên tục được gọi thêm tạo nên một nhịp sống khác khi thành phố đã ngủ.

Quản lý một quán cà phê tại Cầu Giấy cho biết: Trung bình mỗi đêm có khoảng 50-70 khách ở lại, cao điểm cuối tuần còn nhiều hơn. Trong đó, 95% là sinh viên tới học và chạy deadline. “Khách rời quán lúc 2-3h sáng là chuyện bình thường”, người quản lý chia sẻ.

Sự phát triển của các không gian này phản ánh một thực tế: nhu cầu học tập, làm việc và kết nối ngoài khung giờ truyền thống đang ngày càng lớn. Tuy nhiên, phía sau những quán cà phê sáng đèn suốt đêm cũng là hình ảnh của một thế hệ đang phải kéo dài ngày làm việc bằng chính thời gian nghỉ ngơi của mình.

Ban đêm là khoảng thời gian để cơ thể phục hồi chức năng và cân bằng các yếu tố sinh học. Thế nhưng, xu hướng thức khuya trong người trẻ đang ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe thể chất và tinh thần. Tình trạng rối loạn giấc ngủ đang gia tăng nhanh chóng là hệ lụy đáng báo động đối với toàn xã hội.

Theo Bộ Y tế, rối loạn giấc ngủ đang gia tăng ở nhiều nhóm tuổi trên toàn thế giới cũng như tại Việt Nam. Ước tính khoảng 20% thanh thiếu niên và 10-30% người trưởng thành trên thế giới gặp các vấn đề liên quan đến giấc ngủ. Tại Việt Nam, tỷ lệ này dao động từ 15-20%.

Các chuyên gia tại Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ: tại Việt Nam, khoảng 80% bệnh nhân đến khám có rối loạn giấc ngủ liên quan đến căng thẳng trong cuộc sống. Theo khảo sát thực tế đối tượng sinh viên có xu hướng “thức trắng” làm việc tại mô hình kinh doanh đặc biệt, phần lớn các bạn trẻ lựa chọn lối sống “ngày ngủ đêm thức” để phù hợp thời gian học tập và làm việc cá nhân.

Năm 2022, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ thực hiện khảo sát, nghiên cứu về chất lượng giấc ngủ của sinh viên trường. Kết quả cho thấy có tới 83% sinh viên có thời lượng ngủ dưới 7 giờ/ đêm. Khi người trẻ không ngủ đủ giấc, tỷ lệ stress và rối loạn cảm xúc liên tục tăng, nhiều người đặt ra câu hỏi: Liệu những hoài bão của gen Z có đang được xây dựng bằng sức khỏe của chính họ?

Theo ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế Phương Đông, thức khuya kéo dài không đơn thuần là thiếu ngủ mà còn làm đảo lộn toàn bộ nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể. Việc duy trì thói quen này trong thời gian dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều chức năng sinh lý quan trọng của cơ thể.

Về mặt y khoa, bác sĩ Mạnh phân tích, ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính và các thiết bị điện tử vào ban đêm có thể ức chế hormone melatonin - hormone đóng vai trò điều hòa giấc ngủ. Điều này khiến não bộ duy trì trạng thái tỉnh táo, làm giấc ngủ đến muộn và kém chất lượng hơn. Về lâu dài, việc thức khuya kéo dài khiến hệ thần kinh, nội tiết và tim mạch phải hoạt động ngoài nhịp sinh học tự nhiên, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện nhiều vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.

Điều đáng lo ngại là những tổn thương này không xuất hiện ngay lập tức. Nhiều người trẻ vẫn cảm thấy bản thân đủ sức học tập và làm việc sau những đêm thức trắng. Tuy nhiên, trên thực tế, cơ thể đang âm thầm tích lũy những hệ lụy mà người trẻ khó nhận ra trong ngắn hạn.

Những năm gần đây, số lượng người trẻ đến khám vì mất ngủ, đau đầu, chóng mặt, rối loạn tiêu hóa hay tăng huyết áp ngày càng nhiều. Không ít bệnh nhân mới ngoài 20 tuổi đã xuất hiện các vấn đề sức khỏe vốn chỉ thường gặp ở người lớn tuổi.

Theo lời kể của nhiều bệnh nhân, thói quen này được hình thành từ khi còn trẻ, với suy nghĩ “ngủ bù là đủ”. Tuy nhiên, khi cơ thể đã quen với nhịp sinh học đảo lộn, việc trở lại giấc ngủ sinh lý tự nhiên không còn dễ dàng.

Bác sĩ Mạnh nhấn mạnh, không thể thay thế giấc ngủ đêm bằng giấc ngủ ban ngày. Nếu bỏ qua chu kỳ tự nhiên này trong thời gian dài, dù chưa xuất hiện bệnh lý cụ thể, sức khỏe và hiệu suất sống của người trẻ cũng sẽ sụt giảm đáng kể.

Những đêm thức trắng không còn là câu chuyện của một vài cá nhân, mà đang phản ánh một xu hướng sống phổ biến ở một bộ phận người trẻ. Trong nhiều môi trường học tập và làm việc, việc ngủ ít, làm nhiều thậm chí được xem như biểu hiện của sự chăm chỉ, cầu tiến và không ngừng nỗ lực.

Các chuyên gia cho rằng đây là hệ quả của một xã hội vận động không ngừng cùng sự phát triển mạnh mẽ của môi trường số. Sự chăm chỉ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được duy trì bằng một nền tảng sức khỏe ổn định. Khi giấc ngủ liên tục bị cắt giảm để đổi lấy thành tích ngắn hạn, hiệu suất làm việc và chất lượng cuộc sống cũng sẽ suy giảm theo thời gian.

Trên thực tế, giấc ngủ được xem như một "liều thuốc tự nhiên" đối với sức khỏe thể chất và tinh thần. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng một giấc ngủ chất lượng giúp cơ thể phục hồi năng lượng, ổn định hoạt động nội tiết, tăng cường trí nhớ và khả năng tập trung. Đồng thời giảm nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch, chuyển hóa và rối loạn tâm thần. Các chuyên gia khuyến nghị người trưởng thành nên ngủ từ 7-9 tiếng mỗi đêm, vào khoảng 22h - 22h59, và duy trì thói quen này đều đặn mỗi ngày.

Khi thành phố thức giấc sau một đêm dài, những quán cà phê 24/7 cũng dần thưa người. Một đêm trắng nữa khép lại, nhưng cuộc chạy đua của nhiều người trẻ vẫn chưa dừng lại. Họ được quyền chăm chỉ, được quyền theo đuổi những mục tiêu lớn, nhưng có lẽ không nên xem việc đánh đổi giấc ngủ và sức khỏe là cái giá tất yếu của sự trưởng thành.