Ngọc Thủy Đình khơi nguồn tinh hoa di sản rối nước

Cách người trẻ "thổi hồn" vào di sản xưa

Múa rối nước là loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, gắn bó mật thiết với không gian làng quê đồng bằng Bắc Bộ và đời sống tinh thần của người Việt từ hàng trăm năm trước. Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi của xã hội và thị hiếu thẩm mỹ, rối nước đang dần trở thành ký ức quen thuộc với thế hệ lớn tuổi, trong khi khoảng cách với người trẻ ngày càng nới rộng. Từ thực tế đó, nhóm sinh viên chuyên ngành Báo in (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) đã khởi xướng dự án “Ngọc Thủy Đình” với mong muốn tìm một “điểm chạm” mới cho di sản.

Sau nhiều tháng nghiên cứu tư liệu, làm việc cùng các nghệ nhân và đơn vị nghệ thuật, triển lãm “THE ARt of WATER” ra đời tại Trung tâm Điều phối các Hoạt động sáng tạo Hà Nội (Bảo tàng Hà Nội). Không gian triển lãm được thiết kế theo hướng mở, kết hợp giữa trưng bày truyền thống và ứng dụng công nghệ hiện đại, tạo điều kiện để người xem chủ động tiếp cận nội dung theo cách riêng của mình.

Điểm nhấn nổi bật của triển lãm là việc ứng dụng công nghệ thực tế tăng cường (AR) vào giới thiệu các tích trò rối nước. Thông qua việc quét mã QR trên thiết bị di động cá nhân, khán giả có thể quan sát hình dáng, chuyển động và đặc trưng tạo hình của hơn 17 nhân vật rối nước tiêu biểu. Những con rối vốn quen thuộc trên mặt nước nay hiện lên sinh động trên nền số, giúp người xem – đặc biệt là giới trẻ, dễ hình dung và tiếp cận hơn so với việc chỉ đọc chú thích hay xem ảnh tư liệu.

Cách làm này không thay thế sân khấu rối nước truyền thống, mà đóng vai trò như một “cửa ngõ” dẫn dắt công chúng đến gần hơn với loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc. Nhiều bạn trẻ cho biết, nhờ trải nghiệm AR, họ lần đầu hiểu rõ hơn về tạo hình nhân vật, tích trò và ngôn ngữ biểu đạt của rối nước, những yếu tố trước đây thường bị xem là khó tiếp cận.

Bên cạnh trải nghiệm công nghệ, triển lãm còn trưng bày hệ thống hiện vật, mô hình thủy đình, đạo cụ và tư liệu ảnh do Nhà hát Múa rối Thăng Long hỗ trợ cung cấp. Các không gian được sắp xếp theo dòng chảy lịch sử, dẫn dắt người xem đi từ nguồn gốc hình thành, quá trình phát triển đến vị trí của múa rối nước trong đời sống văn hóa hôm nay. Sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố truyền thống và hiện đại tạo nên một không gian tiếp cận đa chiều, vừa trực quan, vừa có chiều sâu.

Dấu ấn của một tư duy bảo tồn cởi mở

Nhìn từ góc độ rộng hơn, “Ngọc Thủy Đình” không chỉ là một dự án truyền thông hay một triển lãm trải nghiệm, mà còn gợi mở nhiều suy ngẫm về tư duy bảo tồn di sản trong bối cảnh chuyển đổi số. Thay vì đặt di sản trong “lồng kính” bảo tàng, dự án lựa chọn cách đưa di sản đến gần công chúng bằng ngôn ngữ của thời đại, khuyến khích sự tương tác và đồng sáng tạo.

Đối với Ban Tổ chức, dự án là minh chứng cho năng lực nghề nghiệp và ý thức trách nhiệm xã hội của sinh viên trường Báo. Việc lựa chọn đề tài di sản, tiếp cận bằng thái độ nghiêm túc, làm việc trực tiếp với nghệ nhân và đơn vị chuyên môn cho thấy sự chín chắn trong tư duy làm nghề, vượt ra ngoài khuôn khổ của một bài tập thực hành thông thường.

Đối với công chúng, đặc biệt là người trẻ, triển lãm “THE ARt of WATER” trở thành một “cú hích” nhẹ nhàng nhưng hiệu quả. Nhiều khán giả cho biết, họ không chỉ đến xem một triển lãm công nghệ, mà còn tìm thấy sự kết nối với những giá trị văn hóa tưởng chừng xa lạ. Từ sự tò mò ban đầu, trải nghiệm đã dẫn dắt người xem đến sự thấu hiểu và trân trọng di sản.

Thực tiễn từ dự án cho thấy, công nghệ không đối lập với truyền thống nếu được sử dụng đúng cách. Ngược lại, công nghệ có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, giúp di sản vượt qua rào cản không gian, thời gian và tâm lý tiếp nhận. Điều quan trọng là người thực hiện phải giữ được sự tỉnh táo, tránh sa vào hình thức hay chạy theo hiệu ứng bề nổi.

Có thể nói, “Ngọc Thủy Đình” là một minh chứng sinh động cho khả năng làm mới di sản mà không làm mất đi giá trị cốt lõi. Bằng sự kết hợp hài hòa giữa tri thức, công nghệ và lòng tôn trọng truyền thống, dự án đã góp phần khơi dậy tinh hoa nghệ thuật múa rối nước, đồng thời khẳng định vai trò của thế hệ trẻ trong hành trình gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc.