Ký ức Hội An: Nơi những giá trị văn hoá truyền thống được gìn giữ

Gìn giữ hồn cốt di sản

Năm 1999, Hội An được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới. Tròn một phần tư thế kỷ kể từ dấu mốc ấy, thành phố di sản đã trở thành biểu tượng của sự đồng hành giữa chính quyền và cộng đồng trong hành trình gìn giữ, tiếp biến và nâng tầm các giá trị văn hóa truyền thống.

Hội An hiện có nhiều làng nghề và nghề truyền thống được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; một số nghề khác đang hoàn tất hồ sơ đề nghị công nhận. Hệ sinh thái làng nghề cùng tập quán, tín ngưỡng lâu đời của cư dân địa phương đã nuôi dưỡng các loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc như hát bả trạo, hò khoan, hát bội, múa nghi lễ và đặc biệt là nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2017.

Theo ông Nguyễn Văn Lanh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố, Hội An là "di sản sống", nơi người dân bao đời nay sống trong di sản, cùng di sản và vì di sản. Chính sự đồng thuận và ý thức cộng đồng đã trở thành nền tảng quan trọng để bảo tồn hồn cốt đô thị cổ.

Nói về việc giữ "hồn" cho phố, bà Trương Thị Em (72 tuổi), một cư dân sống tại nhà cổ trên đường Trần Phú chia sẻ: "Gia đình tôi mấy đời ở đây rồi. Giữ nhà cổ cực lắm, hư hỏng cái kèo, cái cột là phải xin phép trùng tu rất kỹ. Nhưng chúng tôi tự nguyện, vì cái nhà này không chỉ là tài sản của tổ tiên, mà là cái danh dự của người Hội An. Khách đến đây vì họ thích cái tĩnh lặng, cái hiền hòa của mình, nên mình cũng phải giữ cái nết ăn nết ở sao cho xứng với cái phố này".

Tuy nhiên, bên cạnh những thành quả, Hội An cũng đối diện không ít thách thức. Sự gia tăng du khách, áp lực thương mại hóa và biến đổi lối sống đặt ra yêu cầu phải gìn giữ nếp sinh hoạt hiền hòa, chậm rãi là yếu tố làm nên bản sắc riêng của vùng đất này.

Phát huy giá trị vì mục tiêu bền vững

Từ một thương cảng quốc tế sầm uất hàng trăm năm trước, Hội An hiện còn bảo tồn hàng chục di tích cấp quốc gia, cấp tỉnh và hơn một nghìn di tích trong danh mục bảo vệ. Trong đó, biểu tượng kiến trúc nổi bật là Chùa Cầu vừa được trùng tu theo quy trình nghiêm ngặt, góp phần giữ gìn diện mạo nguyên gốc của di sản.

Không chỉ chú trọng kiến trúc vật thể, Hội An còn phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể gắn với làng nghề truyền thống như gốm Thanh Hà, mộc Kim Bồng, rau Trà Quế; cùng các lễ hội và tập tục đặc sắc như Tết Trung thu, Lễ hội Nguyên tiêu. Những giá trị ấy được chuyển hóa thành sản phẩm du lịch văn hóa hấp dẫn, tạo sinh kế cho người dân địa phương.

Anh Lê Nguyễn Thành, một người trẻ khởi nghiệp từ các sản phẩm thủ công mỹ nghệ tại Hội An, cho biết: "Khi Hội An gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO, những người làm nghề trẻ như chúng tôi thấy mình có trách nhiệm hơn. Chúng tôi không chỉ bán một món quà lưu niệm, mà đang bán câu chuyện về bàn tay người thợ Hội An. Sáng tạo phải dựa trên cái gốc truyền thống, nếu mất cái gốc đó, chúng tôi cũng giống như bao thành phố du lịch hiện đại khác".

Thành phố cũng triển khai nhiều sáng kiến phát triển bền vững như “phố không động cơ”, giảm thiểu rác thải nhựa, du lịch sinh thái gắn với bảo vệ môi trường. Việc gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thủ công và văn nghệ dân gian mở ra cơ hội mới để Hội An kết nối, quảng bá và phát triển lâu dài.

Từ gần 100 nghìn lượt khách vào năm 1999, Hội An nay đón hàng triệu lượt du khách mỗi năm. Du lịch - dịch vụ trở thành ngành kinh tế chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân. Song song với đó, bài toán bảo tồn vẫn được đặt lên hàng đầu nhằm bảo đảm di sản không bị đánh đổi bởi tăng trưởng ngắn hạn.

Hành trình 25 năm qua cho thấy, Hội An không chỉ giữ được vẻ trầm mặc của một đô thị cổ mà còn chứng minh được mô hình phát triển dựa trên di sản. Trong dòng chảy hiện đại, phố cổ vẫn lặng lẽ tỏa sáng, trở thành động lực cho kinh tế - xã hội địa phương và là điểm đến văn hóa hấp dẫn của khu vực châu Á.