Khi di sản làng nghề "kết duyên" cùng tư duy đương đại

Sáng kiến do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội và Tạp chí Kiến trúc đề xướng nhằm thúc đẩy mô hình hợp tác giữa nghệ nhân, làng nghề truyền thống với các nhà thiết kế, nghệ sĩ, trường đại học, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo, hướng tới phát triển các sản phẩm thủ công - thiết kế mang bản sắc văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại.

Theo Ban Tổ chức, trong giai đoạn đầu, chương trình sẽ triển khai 4 hoạt động trọng tâm gồm: "Kết duyên sáng tạo" kết nối nghệ nhân, làng nghề với cộng đồng thiết kế và sáng tạo; trại sáng tác liên ngành Summer Camp "Recraft - làng nghề tái sinh" dành cho sinh viên các trường đại học; cuộc thi sáng tạo dựa trên di sản "Theo bước cộng đồng" năm 2026 và cuộc thi thiết kế trang sức "Trân bảo Việt Nam".

Chia sẻ tại sự kiện, kiến trúc sư Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, nhấn mạnh: "Chúng ta không thiếu di sản, chúng ta cũng không thiếu những người trẻ tài năng. Cái chúng ta thiếu bấy lâu nay là một điểm chạm thực thụ giữa họ. 'Kết duyên sáng tạo' chính là chiếc cầu nối để những tri thức bản địa được thẩm thấu vào tư duy thiết kế hiện đại, tạo ra những sản phẩm mang đậm bản sắc Việt nhưng vẫn đủ sức cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế".

Các hoạt động được kỳ vọng tạo không gian để người làm sáng tạo tiếp cận sâu hơn với tri thức nghề truyền thống, đồng thời mở ra cơ hội hợp tác mới giữa nghệ nhân và các nhà thiết kế.

Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng có nghề và hơn 300 làng nghề được công nhận, được xem là một trong những địa phương sở hữu hệ sinh thái thủ công truyền thống phong phú nhất cả nước. Không chỉ lưu giữ kỹ thuật chế tác đặc sắc, các làng nghề còn tích lũy tri thức bản địa, kinh nghiệm sản xuất, thẩm mỹ và ký ức văn hóa được truyền qua nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, nhiều làng nghề đang đứng trước áp lực đổi mới sản phẩm, mở rộng thị trường và tìm kiếm phương thức phát triển phù hợp với nhu cầu đương đại.

Ban Tổ chức cho biết, khác với các hoạt động xúc tiến thương mại hay hội chợ làng nghề thông thường, "Kết duyên sáng tạo" được thiết kế như một mô hình thử nghiệm nhằm hướng tới các mối quan hệ hợp tác dài hạn giữa nghệ nhân, làng nghề với nhà thiết kế, nghệ sĩ và cộng đồng sáng tạo.

Trong mô hình này, nghệ nhân không chỉ giới thiệu sản phẩm hay trình diễn kỹ thuật nghề mà trở thành đối tác sáng tạo ngay từ giai đoạn hình thành ý tưởng.

Ngược lại, các nhà thiết kế sẽ có cơ hội làm việc trực tiếp với những người đang nắm giữ tri thức nghề để cùng phát triển sản phẩm mới có giá trị văn hóa và khả năng tiếp cận thị trường đương đại.

Bạn Lê Mai Anh (20 tuổi, sinh viên ngành Thiết kế đồ họa tại Hà Nội) hào hứng chia sẻ: "Thực sự em rất bất ngờ. Trước đây, trong suy nghĩ của một người trẻ như em, đồ thủ công làng nghề thường là cái gì đó rất cũ, chỉ hợp để bày trong tủ kính hoặc dùng trong các dịp lễ tết truyền thống. Nhưng đến đây, thấy mây tre đan biến thành đèn trang trí hiện đại, hay gốm sứ có hình dáng rất Tây mà vẫn giữ được nét tinh tế của nghệ nhân Việt, em thấy gần gũi hơn hẳn. Em tin là nếu các sản phẩm làng nghề cứ trẻ hóa như thế này, thế hệ Gen Z chúng em sẽ không ngần ngại chi tiền để sở hữu thay vì cứ mải mê theo đuổi đồ ngoại".

Nhân dịp này, ban tổ chức cũng chính thức phát động chương trình Open Call, kêu gọi cộng đồng sáng tạo tham gia Chương trình phát triển thủ công đương đại trên nền tảng di sản làng nghề nhằm xây dựng hệ sinh thái kết nối bền vững giữa nghệ nhân làng nghề truyền thống, nhà thiết kế đương đại, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Từ các hồ sơ đăng ký, Ban Điều phối sẽ lựa chọn những dự án có tính khả thi cao để hỗ trợ triển khai. Các dự án được chọn sẽ nhận kinh phí hỗ trợ phát triển sản phẩm, tham gia chương trình đồng hành chuyên môn kéo dài 4 tháng, được hỗ trợ truyền thông, kết nối chuyên gia, doanh nghiệp và nhà mua hàng, đồng thời có cơ hội giới thiệu sản phẩm tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.