Hang Cắc Cớ - vẻ đẹp kỳ bí ẩn mình trong lòng núi Sài Sơn

Từ sân chùa Thầy, du khách rẽ trái theo bảng chỉ dẫn để đến lối lên hang Cắc Cớ. Vượt qua tròn 251 bậc đá, du khách sẽ đến được với cửa hang nằm giữa lưng chừng núi Sài Sơn. Tại đây, du khách có thể thuê một chiếc đèn pin cầm tay có khả năng chiếu sáng xa với giá 5.000 đồng/chiếc để để thuận tiện quan sát cảnh quan trong hang và đảm bảo an toàn khi di chuyển xuống khu vực bên trong.

Vẻ đẹp thiên tạo gắn với tín ngưỡng tâm linh

Hang Cắc Cớ là tên gọi do “Bà chúa thơ Nôm” Hồ Xuân Hương đặt. Theo cách lý giải dân gian, “cắc” nghĩa là ngõ ngách, còn “cớ” là lý do - hàm ý nơi đây có nhiều lối đi và cảnh quan kỳ thú, khiến con người có lý do để khám phá và tìm hiểu. Trước cửa động khắc ba chữ Hán “神光洞” (tạm dịch: Thần Quang động) là bút tích của vua Bảo Đại. Có lẽ vì vậy mà người dân địa phương cũng thường gọi hang Cắc Cớ bằng một cái tên quen thuộc hơn là hang Thần.

Ngay khi bước vào bên trong, nhiều du khách bất ngờ trước không gian rộng lớn và vẻ đẹp kỳ vĩ của hang động. Ít ai nghĩ rằng ngay tại Hà Nội lại có một hang đá vôi tự nhiên với cảnh quan ấn tượng như vậy.

Bạn Lê Ngọc Mai (Thanh Hóa) chia sẻ: “Đường lên hang khá dốc nên lúc đầu hơi mệt, nhưng khi vào trong thì rất bất ngờ vì hang rộng và hùng vĩ. Các khối đá vôi có nhiều hình dạng đẹp, nhìn rất thú vị.”

Một trong những điểm ấn tượng nhất của hang Cắc Cớ là khu vực “cổng trời”. Đây là một hố sụt tự nhiên nằm giữa lòng hang, nơi ánh sáng từ bên ngoài chiếu xuống tạo nên khung cảnh đặc biệt giữa không gian tối tăm, giúp du khách quan sát rõ hơn những khối đá vôi xung quanh.

Không chỉ nổi bật về cảnh quan tự nhiên, hang Cắc Cớ còn gắn với nhiều yếu tố tín ngưỡng dân gian. Nhiều du khách đã đến đây với mục đích để cầu sức khỏe, công danh và đặc biệt là cầu duyên. Nổi tiếng nhất về biểu tượng tâm linh trong hang Cắc Cớ là tượng Cậu - một khối đá nằm ngay dưới khối nhũ đá được người dân ví như “búp sen mọc ngược”. Vào mùa mưa, nước từ nhũ đá nhỏ xuống như “tắm mát” cho tượng hàng ngày. Theo quan niệm dân gian, đây là nơi se duyên cho nhiều cặp đôi. Trong dân gian còn lưu truyền những câu ca như: “Ai mà chưa có người yêu/Đi động Cắc Cớ chiều về có ngay” hay “Gái chưa chồng trông hang Cắc Cớ/Trai chưa vợ nhớ hội chùa Thầy”.

Theo lời của hướng dẫn viên, người chưa có người yêu nếu muốn cầu duyên sẽ xoa vào “tim tượng”: nữ xoa 7 lần bằng tay phải, nam xoa 6 lần bằng tay trái theo chiều kim đồng hồ. Những người đã có gia đình thường xoa cả hai tay để cầu mong tình cảm bền lâu.

Ngoài tượng Cậu, trong hang còn có nhiều khối đá được gắn với những ý nghĩa cầu may theo quan niệm dân gian. Các "tượng thần" trong hang Cắc Cớ đều là điểm tựa tâm linh trong đời sống tinh thần của người dân, mỗi "tượng" lại có một ý nghĩa đặc biệt.

Những truyền thuyết còn nhiều bí ẩn

Bên cạnh vẻ đẹp thiên nhiên, hang Cắc Cớ còn gắn với nhiều câu chuyện và truyền thuyết bí ẩn, đôi khi mang màu sắc rùng rợn khiến không ít du khách e dè khi bước xuống. Con đường dẫn sâu xuống lòng hang vốn tối và khá sâu, vì thế những câu chuyện được truyền miệng qua nhiều thế hệ càng khiến không gian nơi đây thêm phần huyền bí, đôi lúc khiến người mới bước vào không khỏi lạnh sống lưng.

Bà Phí Thị Thủy (Thạch Thất, Hà Nội) cho biết: “Hồi nhỏ tôi khá sợ vào hang vì bên trong tối và sâu. Bây giờ hang đã được lắp hệ thống chiếu sáng nên đi lại dễ hơn và đỡ cảm giác sợ hãi.”

Điều khiến nhiều du khách tò mò khi đến đây nhất là “bể xương” nằm ở cuối tầng hang thứ hai. "Bể xương" này gắn với nhiều giả thuyết lịch sử khác nhau trong suốt chiều dài lịch sử. Nhưng truyền thuyết phổ biến nhất được kể là câu chuyện cách đây hơn 2.000 năm khi tướng quân Lữ Gia khởi nghĩa chống lại nhà Hán. Lúc thất thế, nghĩa quân được cho là đã rút vào hang trên núi Sài Sơn cố thủ. Quân địch sau đó bịt kín cửa hang bằng đá, khiến nhiều người hy sinh trong lòng núi. Đến năm 1933, nhà chùa cùng người dân địa phương đã mở lại cửa hang, thu gom xương cốt trong hang và đặt vào một bể lớn để thờ cúng.

Tuy nhiên, thực chất cho đến nay chưa có nghiên cứu khoa học chính thức nào xác định chính xác nguồn gốc của các bộ xương này. Một số ý kiến cho rằng đây có thể là hài cốt của nghĩa quân thời nhà Minh vào khoảng thế kỷ XIV - XV. Ý kiến khác lại cho rằng có thể liên quan đến lực lượng quân Cờ Đen do Lưu Vĩnh Phúc chỉ huy từng hoạt động ở khu vực này vào cuối thế kỷ XIX. Một số nhà khảo cổ cũng cho rằng số lượng hài cốt thực tế có thể chỉ khoảng vài trăm bộ.

Ngoài ra, dân gian còn truyền miệng rằng hang Cắc Cớ có tới chín tầng, tương ứng với “chín tầng địa ngục”. Tuy nhiên, khu vực du khách hiện nay có thể tham quan chủ yếu mới đến cuối tầng thứ hai, nơi đặt bàn thờ tướng Lữ Gia và “bể xương”. Độ sâu thực sự của hang đến hiện tại vẫn chưa được xác định rõ. Như để tăng sự thêm sự kỳ bí về hang động này, một số người vẫn thường truyền tai nhau rằng nếu ném một viên đá xuống các hốc sâu trong hang, thì phải một phút sau mới nghe thấy tiếng dội lại vang vọng.

Hiện nay, việc khám phá sâu vào các tầng hang vẫn còn hạn chế. Cho đến hiện tại, có rất ít người có thể chinh phục tới tầng hang thứ 9. Cũng có những người đam mê thám hiểm từng ghi lại hành trình khám phá của mình ở các tầng sâu hơn, nhưng phần lớn khu vực trong hang vẫn chưa được tiếp cận rõ ràng.