Giữ vững bản lĩnh nghề nghiệp trước tác động của AI trong báo chí - truyền thông

Trí tuệ nhân tạo đã và đang thâm nhập sâu vào mọi khâu của quy trình sản xuất, tái cấu trúc toàn diện hoạt động báo chí hiện đại. Trong bối cảnh đó, Tọa đàm khoa học được tổ chức nhằm tạo dựng một diễn đàn trao đổi chuyên sâu, giúp nhận diện rõ nét bức tranh toàn cảnh về những cơ hội, thách thức, đồng thời định hình hành lang đạo đức và pháp lý cho việc ứng dụng AI một cách có trách nhiệm.

Tọa đàm tập trung vào 4 nhóm vấn đề trọng tâm gồm: nhận diện sự thay đổi của báo chí dưới tác động của AI, xác định các giới hạn đạo đức, phân tích các phát sinh về mặt pháp lý và đề xuất cơ chế, giải pháp ứng dụng AI. Nội dung thảo luận hướng tới cái nhìn toàn diện từ góc độ lý luận, thực tiễn tác nghiệp cho đến văn hóa báo chí.

Chủ trì tọa đàm, PGS. TS. Mai Đức Ngọc, Phó Giám đốc thường trực Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nhấn mạnh rằng: “AI đang làm thay đổi căn bản cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Bởi vậy, bài toán then chốt của báo chí hiện nay không chỉ là năng lực ứng dụng, mà là năng lực quản trị công nghệ”. Theo ông, sự phát triển vượt bậc của AI đòi hỏi sự chủ động trong việc kiểm soát, bảo đảm tính xác thực, tính minh bạch và giữ vững các giá trị cốt lõi của nghề báo.

Ở góc độ chuyên môn và tác nghiệp, các diễn giả chỉ ra rằng AI đang dịch chuyển truyền thông từ việc truyền tải thông tin đơn thuần sang định hình nhận thức xã hội. Dù giúp giải phóng sức lao động và tối ưu hóa tòa soạn, việc lạm dụng AI kéo theo nhiều rủi ro như sự bùng nổ tin giả tinh vi, ảo giác AI, nguy cơ xâm phạm dữ liệu cá nhân hay bong bóng thông tin.

Bên cạnh yếu tố đạo đức, khía cạnh pháp lý và bảo hộ bản quyền cũng lộ rõ những khoảng trống cấp thiết như thiếu tiêu chí xác định mức độ AI can thiệp tác phẩm, chưa có cơ chế xử lý trách nhiệm pháp lý đa tầng và thiếu công cụ bảo vệ dữ liệu báo chí trước các mô hình huấn luyện AI trái phép. Để giải quyết vấn đề này, các đại biểu đề xuất sớm hoàn thiện văn bản hướng dẫn, dán nhãn minh bạch nội dung AI, áp dụng công nghệ và xây dựng cơ chế thỏa thuận bản quyền.

Tọa đàm nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi: AI không có trách nhiệm pháp lý hay lương tâm nghề nghiệp, chỉ là công cụ hỗ trợ. Do đó, con người bắt buộc phải là chủ thể kiểm soát tối cao, chịu trách nhiệm cuối cùng và cần sớm áp dụng các bộ quy tắc đạo đức, quy trình thẩm định rủi ro nghiêm ngặt.

Phát biểu bế mạc, PGS. TS. Mai Đức Ngọc đánh giá cao chất lượng các bài tham luận, đồng thời nhấn mạnh kết quả lớn nhất của buổi làm việc là đã thống nhất nhận thức về vai trò quyết định của con người trước công nghệ, làm rõ các khoảng trống pháp lý và gợi mở bộ giải pháp kiểm soát rủi ro đồng bộ. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Học viện Báo chí và Tuyên truyền tiếp tục đổi mới chương trình đào tạo, hướng tới trang bị cho thế hệ nhà báo tương lai không chỉ kỹ năng công nghệ thuần thục mà quan trọng hơn là tư duy phản biện, năng lực thẩm định thông tin và bản lĩnh đạo đức vững vàng trong kỷ nguyên số.