Giọt máu nghĩa tình: Cuộc rượt đuổi nghẹt thở của những dòng máu hiếm Rh-

Khắc khoải đợi nguồn máu tiếp ứng

Tại Khoa Bệnh máu trẻ em thuộc Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương, bé N.Đ.M (sinh năm 2016) đang nằm điều trị cấp cứu do biến chứng của bệnh ung thư máu. Dù chỉ mới 10 tuổi, N.Đ.M đã có hành trình 2 năm ròng rã chiến đấu với bệnh tật. Thử thách lần này ngặt nghèo hơn khi kết quả xét nghiệm định danh cho thấy bé mang nhóm máu hiếm Rh âm tính.

Mẹ bé N.Đ.M cho biết, bác sĩ giải thích tiểu cầu của con đã sụt giảm xuống mức nguy hiểm, có nguy cơ xuất huyết nội tạng và xuất huyết não bất cứ lúc nào nếu không được truyền tiểu cầu kịp thời. Khi biết kho máu dự trữ của viện đối với nhóm máu này đã cạn kiệt, gia đình rơi vào trạng thái hoảng loạn. Ngay sau khi nhận thông báo từ phòng cấp cứu, anh Trần Quang Trung (chú của bé N.Đ.M) cùng gia đình đã lập tức lên các hội nhóm mạng xã hội đăng bài kêu gọi khẩn cấp, đồng thời huy động hơn 20 người thân, đồng nghiệp đến viện xét nghiệm sàng lọc với hy vọng tìm được nguồn máu tiếp ứng. Tuy nhiên, việc huy động từ người thân gần như bế tắc do sự khác biệt về mặt sinh học. Anh Trung chia sẻ: "Dù mọi người trong nhà đều sẵn sàng hiến máu cứu cháu nhưng xét nghiệm đều không trùng khớp. Hiện tại, tính mạng của bé phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn máu hiếm tiếp ứng từ các tình nguyện viên ngoài xã hội. Chúng tôi vô cùng lo lắng."

Nỗi lòng của gia đình bé N.Đ.M cũng là tình cảnh chung của nhiều nhà có người thân cần máu lúc này. Họ phải ngược xuôi chạy vạy khắp nơi, tha thiết kêu gọi hiến máu với hy vọng mong manh là giành lại sự sống cho người mình yêu thương.

Tại hội trường hiến máu Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, chị Trần Thị Nhàn (Thạch Thất, Hà Nội) đi hiến máu cho chồng mình đang điều trị ung thư máu tại Bệnh viện Ða khoa Hà Đông cùng hai người bạn. Chị Nhàn có chung nhóm máu AB Rh âm tính với chồng. Song, khi đến nơi, chị Nhàn bất ngờ vì mình không đủ điều kiện hiến máu. Không giấu được nỗi lo lắng, chị Nhàn tâm sự: "Chồng tôi bị giảm tiểu cầu, cơ thể thường xuyên mệt mỏi, chán ăn, có những khi phải cấp cứu. Nhóm máu hiếm của chồng tôi đa phần ở trong tình trạng không đủ để chữa bệnh, tôi luôn phải chạy vạy nhờ vả, cùng với sự giúp đỡ từ Viện. Hôm nay, tôi cũng phải nhờ hai người bạn cùng đi hiến máu. Muốn hiến máu cho chồng mà bản thân tôi lại không đủ điều kiện, lo lắng nhưng không biết phải làm sao, cũng may hai anh bạn đi cùng lại hiến được máu. Tôi chỉ mong sao được mọi người yêu thương hiến máu giúp đỡ, Viện lại tổ chức nhiều chương trình hiến máu để những người bệnh như chồng tôi được chữa trị".

Còn chị Nguyễn Thị T. (Hà Nội) đi khám thai định kỳ cuối tháng 5, được bác sĩ thông báo: Chị bị thiếu máu nặng và phải chuyển sang Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương. Chị cần truyền máu gấp vì thiếu máu kéo dài sẽ ảnh hưởng đến cả mẹ và em bé. Tình hình càng nguy kịch hơn khi chị T còn mang trong mình nhóm máu hiếm. Được biết, nguồn máu thông thường tại Viện vốn đã eo hẹp, đối với nhóm máu hiếm này thì kho dự trữ đã hoàn toàn cạn kiệt. Nằm trên giường bệnh, chị T. lo lắng chia sẻ: "Tất cả những người thân thích hay bạn bè có thể nhờ vả hiến máu thì gia đình tôi đều đã cố gắng liên hệ hết rồi, nhưng ngặt nỗi không ai có nhóm máu hiếm này. Việc tìm được máu phù hợp lúc này gần như phụ thuộc hoàn toàn vào sự hỗ trợ của phía bệnh viện trong việc rà soát danh sách, kết nối với các tình nguyện viên thuộc câu lạc bộ máu hiếm bên ngoài. Chỉ mong sao sớm có nguồn máu tiếp ứng để nuôi dưỡng con, để con được ở trong bụng mẹ thêm ngày nào tốt ngày ấy."

Bác sĩ Hoàng Thị Thanh Nga, Trưởng khoa Huyết thanh học nhóm máu của Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương cho biết: "Nguồn máu thông thường phục vụ điều trị thời điểm này vốn đã khan hiếm, đối với nguồn máu hiếm lại càng đặt các y bác sĩ vào thế cân não. Khi kho máu dự trữ của viện đối với nhóm máu này đã cạn, việc tìm kiếm hoàn toàn phụ thuộc vào mạng lưới tình nguyện viên bên ngoài nên không chỉ gia đình người bệnh mà cả các y, bác sĩ đều hết sức lo lắng trước tình hình nguồn máu phục vụ điều trị khan hiếm như hiện nay".

Trước mắt, Viện đang cố gắng hết sức để các bệnh nhân mang nhóm máu hiếm có chuyển biến nặng được ưu tiên truyền tiểu cầu gấp. Bên cạnh những trường hợp khẩn cấp, với các ca bệnh chưa quá nguy hiểm đến tính mạng, các bác sĩ buộc phải cân nhắc chia nhỏ lượng tiểu cầu mỗi lần truyền để bảo đảm duy trì tối thiểu cho tất cả bệnh nhân có nhóm máu hiếm trong lúc chờ nguồn máu tiếp ứng.

Áp lực "thu hút" máu

Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương chịu trách nhiệm cung cấp máu cho 177 cơ sở y tế tại 28 tỉnh, thành phố (với diện bao phủ hơn 40 triệu dân). Khác với nguồn máu thông thường, nguồn máu hiếm luôn là một bài toán nan giải. Cả tháng 5, Viện tiếp nhận được hơn 25.000 đơn vị máu toàn phần, nhưng trong đó chỉ có hơn 1.000 đơn vị máu hiếm - con số này chỉ vừa vặn đáp ứng được một phần mười nhu cầu cấp cứu và điều trị tối thiểu. Nguyên nhân lớn nhất là do tỷ lệ người mang máu hiếm trong cộng đồng quá thấp, cùng các yếu tố khách quan khiến gần 20 lịch hiến máu lưu động bị hoãn hoặc hủy bỏ, làm sụt giảm nghiêm trọng nguồn máu hiếm theo kế hoạch.

Máu cho người bệnh thật sự đang rất thiếu.

Trước tình hình này, Phòng Quan hệ công chúng của Viện đã kết hợp cùng Ban Truyền thông Hội Máu Việt Nam để đẩy mạnh công việc vận hành đường dây nóng vận động hiến máu. Để tăng cường thông tin đến cộng đồng, bên cạnh gọi điện trực tiếp, hai bên còn triển khai tuyên truyền đồng bộ bằng thư điện tử, tin nhắn và qua các trang mạng xã hội, hội nhóm cộng đồng.

Nỗ lực thu hút người hiến máu thực tế không chỉ diễn ra trong những thời điểm khẩn cấp. Nhiều năm qua, Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương và Hội Máu Việt Nam đã xây dựng hệ thống vận động hiến máu thường xuyên thông qua các chương trình quy mô quốc gia. Nếu Lễ hội Xuân hồng được tổ chức ngay sau Tết Nguyên đán nhằm giải quyết tình trạng thiếu máu đầu năm và từng bước hình thành thói quen hiến máu đầu xuân trong cộng đồng, thì "Hành trình Đỏ" và "Mùa hè nhân ái" lại trở thành chiến dịch xuyên Việt kéo dài suốt mùa hè - thời điểm các bệnh viện thường xuyên đối mặt nguy cơ thiếu máu do sinh viên nghỉ học và nhiều cơ quan tạm ngưng các đợt hiến máu tập trung. Bên cạnh đó, chương trình "Giọt hồng tri ân" vào tháng 7 hằng năm tiếp tục thu hút đông đảo người dân tham gia hiến máu, vừa tri ân các anh hùng liệt sĩ vừa bổ sung nguồn máu phục vụ cấp cứu, điều trị.

Những chương trình này đã tạo nên mạng lưới hàng trăm nghìn người hiến máu tình nguyện trên cả nước, giúp nguồn máu được bổ sung đều đặn hơn. Tuy nhiên, với nhóm máu hiếm Rh âm tính, tình hình vẫn khó khăn hơn nhiều. Dù các chiến dịch lớn có sức lan tỏa rộng, nhưng số người mang nhóm máu hiếm trong cộng đồng vốn đã ít. Vì vậy, khi nguồn máu dự trữ xuống thấp, việc vận động thường phải quay về cách thức trực tiếp nhất: liên hệ từng người hiến máu đã được lưu trong dữ liệu của Viện, thuyết phục họ quay trở lại hiến máu trong thời gian sớm nhất.

Giai đoạn này, đường dây nóng phải hoạt động liên tục, trung bình khoảng gần 1.000 cuộc gọi đi mỗi ngày. Mặc dù danh sách liên hệ đã được khoanh vùng là những người mang nhóm máu hiếm Rh âm tính từng hiến máu từ năm 2024 và có địa chỉ tại các quận nội thành, nhưng các nhân viên vẫn phải nhận về nhiều lời từ chối. Thời tiết nắng nóng đỉnh điểm là trở ngại lớn khiến nhiều người ngại di chuyển đến bệnh viện.

Không nản lòng, nhân dịp tháng 6 là cao điểm của mùa tình nguyện, được sự đồng ý của lãnh đạo Viện, Phòng Quan hệ công chúng triển khai nhiều chương trình tri ân người hiến máu, ví dụ như tặng quà sinh nhật. Chị Nguyễn Quỳnh Anh, Phó Chủ tịch Hội, Trưởng ban Sự kiện - Đối ngoại, Trưởng ban Truyền thông Hội máu Việt Nam chia sẻ: "Có một số người rất nhiệt tình. Họ trả lời nếu viện đang cần gấp thì ngày mai họ sẽ đến luôn, thậm chí còn rủ thêm bạn bè, người thân cùng nhóm máu đi cùng. Có những trường hợp được mời đến hiến đúng ngày sinh nhật, họ đồng ý ngay và chia sẻ rằng thay vì nhận quà, họ muốn được cho đi vào ngày đặc biệt này".

Và chỉ cần trong 10 cuộc gọi đi, có được một, hai phản hồi như thế đã giúp mọi thành viên trong phòng có thêm năng lượng để tiếp tục… gọi điện, vận động. Bởi họ biết bệnh nhân cần máu hiếm vẫn đang phải mòn mỏi chờ đợi nguồn máu tiếp ứng từng ngày.

Mỗi giọt máu trao đi - Một cuộc đời ở lại

Tại hội trường tiếp nhận hiến máu của Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, không khí làm việc luôn khẩn trương. Anh Bùi Văn Lực, điều dưỡng viên vận hành hệ thống máy gạn tách thành phần máu, chia sẻ rằng giữa lúc kho máu trống rỗng, sự xuất hiện của mỗi người hiến máu hiếm giống như một vị cứu tinh đối với cả bệnh nhân lẫn các y bác sĩ.

Quy trình gạn tách tiểu cầu bằng máy tự động đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt và kéo dài từ một đến hai tiếng đồng hồ. Nhưng chỉ cần người hiến sẵn sàng, các nhân viên y tế tại đây luôn tự nguyện làm việc xuyên trưa để tiếp nhận dòng máu quý giá một cách nhanh nhất.

Nằm trên chiếc ghế nệm chuyên dụng, anh Vũ Văn Tình chăm chú nhìn dòng máu của mình đang chảy qua hệ thống máy gạn tách. Đây đã là lần thứ 15 anh Tình đến viện để hiến tiểu cầu hiếm Rh âm tính. Trưa ngày hôm đó, ngay khi nhận được cuộc gọi khẩn cấp từ phía Viện về trường hợp bệnh nhi mang nhóm máu hiếm đang trong tình trạng dọa xuất huyết nguy kịch, anh Tình đã không ngần ngại xin nghỉ phép buổi chiều, gác lại công việc để bắt xe đến thẳng bệnh viện.

Anh Tình cười xòa tâm sự: "Bản thân tôi quan niệm việc mình sở hữu một dòng máu đặc biệt không phải là sự phiền toái, mà đó là sứ mệnh để cứu giúp những người có cùng cơ địa giống mình khi họ gặp hoạn nạn, nhất là các cháu nhỏ. Tôi biết tại Viện này, có nhiều y bác sĩ cũng mang nhóm máu hiếm Rh âm tính và họ luôn là những người đầu tiên tự nguyện hiến máu của chính mình khi có ca cấp cứu đêm khuya. Tinh thần ấy khiến tôi thấy việc làm của mình là hết sức bình thường và là trách nhiệm phải làm".

Hóa ra, tại Viện Huyết học, những người luôn sẵn sàng hiến máu như anh Tình không phải hiếm hoi. Ở đây, những thiên thần áo trắng không nề hà hiến chính dòng máu của mình ngay khi bệnh nhân cần. Anh Tình cũng kể, trong đợt Viện khan hiếm máu nhất, nhiều y, bác sĩ còn huy động cả gia đình, người thân, bạn bè đi hiến máu.

Họ không thể chứng kiến bệnh nhân chờ máu đến kiệt quệ mà không hành động!

Tuy chung một tấm lòng nhân ái như anh Tình, song chàng sinh viên Phạm Anh Tú (Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam) lại chọn đến với Viện theo một cách đặc biệt khác. Tú chọn đúng ngày sinh nhật tròn 18 tuổi của mình để đi hiến máu tình nguyện với mong muốn làm một việc có ích dấu mốc trưởng thành.

Sau khi xét nghiệm sàng lọc nhanh, các bác sĩ thông báo Tú mang nhóm máu hiếm Rh âm tính. Nhận thấy thể trạng của Tú rất tốt, các bác sĩ đã giải thích về tình trạng nguy kịch của các bệnh nhi đang chờ máu và vận động Tú chuyển sang hiến tiểu cầu máy. Không một chút đắn đo, cậu sinh viên 18 tuổi gật đầu đồng ý ngay lập tức.

Biết câu chuyện của Tú, các chị điều dưỡng vừa mỉm cười, vừa chuẩn bị một món quà sinh nhật đặc biệt cho chàng trai trẻ. Tú nhìn chiếc máy ly tâm đang vận hành đều đặn, tách từng giọt tiểu cầu vàng óng của mình để chuyển thẳng đến phòng cấp cứu. Món quà tuổi 18 của Tú không có nến, không có hoa, nhưng đó là món quà vô giá: dùng chính sự đặc biệt của bản thân để giành lại mạng sống cho người khác từ tay tử thần.

Áp lực về nguồn cung y tế sẽ được giải tỏa khi có sự điều phối của các cơ quan chức năng, nhưng tình trạng thiếu hụt máu hiếm chỉ thực sự được hạn chế nếu có sự chung tay từ phía cộng đồng. Giữa lằn ranh sinh tử, sự tiếp ứng kịp thời từ các tình nguyện viên chính là nguồn sống trực tiếp, trao thêm cơ hội sống tiếp cho người bệnh vượt qua nghịch cảnh.

Đúng như thông điệp "Mỗi giọt máu trao đi - Một cuộc đời ở lại", hành động của những người như anh Tình, bạn Tú là minh chứng cho thấy sự lan tỏa của cộng đồng có vai trò quyết định đến tính mạng người bệnh. Khi những hành động sẻ chia này kết nối thành mạng lưới bền vững, nguồn máu dự trữ sẽ luôn sẵn sàng, bảo đảm không có bệnh nhân nào bị bỏ lại phía sau trong cuộc chiến giành giật sự sống.