Đổi mới tư duy, nâng cao năng lực công bố quốc tế trong nghiên cứu báo chí - truyền thông

Tại tham luận “Thiết kế tạp chí khoa học: Từ tư duy chiến lược đến thực tiễn phát triển”, PGS, TS. Trương Vũ Bằng Giang, Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học, Đại học Quốc gia Hà Nội, giới thiệu khung quản trị chiến lược Future-Ready Scholarly Journal (FRSJ), hướng tới xây dựng các tạp chí khoa học hiện đại, thích ứng với AI, khoa học mở và chuyển đổi số.

Theo PGS, TS. Trương Vũ Bằng Giang, tạp chí khoa học cần được phát triển như một hệ sinh thái tri thức với sáu trụ cột gồm triết lý phát triển, quản trị học thuật, chất lượng và liêm chính nghiên cứu, hạ tầng số và AI, quốc tế hóa cùng tác động khoa học - xã hội. Vai trò Tổng Biên tập cũng cần chuyển từ điều hành sang định hướng chiến lược, bảo đảm chất lượng học thuật và thúc đẩy quốc tế hóa.

Từ góc độ người trực tiếp thực hiện nghiên cứu, PGS, TS. Vũ Thanh Vân, Giám đốc Trung tâm Thông tin Khoa học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho rằng tư duy nghiên cứu trong nước đôi khi vẫn thiên về suy nghĩ, nhận định, trong khi nghiên cứu quốc tế đòi hỏi bằng chứng, dữ liệu và lập luận có khả năng kiểm chứng.

Theo đó, nhà nghiên cứu cần thiết kế công cụ nghiên cứu dựa trên các công trình đi trước và khảo sát sơ bộ, đồng thời xử lý dữ liệu một cách hệ thống bằng phương pháp định lượng và định tính phù hợp. Người viết cũng cần chuẩn bị tâm thế tiếp nhận phản biện quốc tế như một bước cần thiết để hoàn thiện công trình.

Chia sẻ tại tọa đàm, TS. Mạch Lê Thu, Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ, Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nhấn mạnh công bố quốc tế cần được đặt trong chiến lược hội nhập khoa học quốc gia, gắn với chuẩn hóa tạp chí, nâng cao năng lực ngoại ngữ và xây dựng mạng lưới nghiên cứu quốc tế.

Một giải pháp quan trọng được đề xuất là vận hành hiệu quả Hội đồng xét duyệt đạo đức nghiên cứu nhằm bảo đảm liêm chính dữ liệu và đáp ứng yêu cầu từ các tạp chí quốc tế. Các nhà khoa học cũng cần xây dựng nhóm nghiên cứu, mở rộng hợp tác với đối tác nước ngoài để tham gia các nghiên cứu so sánh đa quốc gia và nâng cao chất lượng công bố.

Từ góc nhìn quản trị nghiên cứu, ThS. Nguyễn Thị Huyền, Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho rằng năng lực công bố không chỉ phụ thuộc vào cá nhân mà còn chịu tác động từ môi trường nghiên cứu. Nhà nghiên cứu cần chuyển từ tư duy “viết cho xong một bài” sang xây dựng mạch công bố và hướng nghiên cứu dài hạn.

Một bài nghiên cứu cần trả lời ba câu hỏi: nghiên cứu vấn đề gì, dựa trên dữ liệu nào và đóng góp gì cho lĩnh vực nghiên cứu. Việc xác định rõ câu hỏi nghiên cứu giúp lựa chọn dữ liệu phù hợp và làm rõ giá trị học thuật của công trình.

Từ những trao đổi tại tọa đàm, có thể thấy nâng cao năng lực công bố quốc tế không chỉ là nhiệm vụ của từng nhà nghiên cứu mà còn là quá trình xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu báo chí - truyền thông hiện đại. Trong đó, sự phối hợp giữa nhà nghiên cứu, nhóm nghiên cứu, cơ sở đào tạo và tạp chí khoa học sẽ góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu, mở rộng kết nối với cộng đồng học thuật quốc tế.