Dấu ấn tranh Đông Hồ trong các sản phẩm âm nhạc: Con đường mới đưa chất liệu dân gian đến với đại chúng
Những năm gần đây, song song với xu hướng hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, nhiều nghệ sĩ Việt lựa chọn quay trở về với các chất liệu văn hóa truyền thống như một cách tạo dấu ấn riêng. Trong dòng chảy đó, họa tiết tranh dân gian Đông Hồ đang dần xuất hiện rõ nét trong thiết kế MV, bìa album và các ấn phẩm quảng bá âm nhạc.
Khi tranh dân gian bước vào không gian âm nhạc đương đại
Từ khoảng năm 2020 đến nay, không ít sản phẩm âm nhạc Việt đã chủ động đưa yếu tố dân gian vào ngôn ngữ hình ảnh. MV Kẻ cắp gặp bà già của ca sĩ Hoàng Thùy Linh là một ví dụ tiêu biểu, khi lồng ghép cảm hứng từ tranh dân gian, trong đó có tranh Đông Hồ và Hàng Trống, để kiến tạo một không gian thị giác mang tính biểu trưng. Các mảng màu phẳng, bố cục đối xứng, cùng hệ thống hình tượng quen thuộc của tranh dân gian được xử lý bằng kỹ thuật số và dàn dựng hiện đại, tạo nên tổng thể vừa đậm chất truyền thống, vừa phù hợp với thẩm mỹ đương đại.
Xu hướng này tiếp tục được khai thác trong MV Bắc Bling của ca sĩ Hòa Minzy, phát hành đầu năm 2025. Lấy bối cảnh Bắc Ninh quê hương của tranh Đông Hồ và dân ca quan họ, MV sử dụng nhiều chi tiết tạo hình gợi nhắc tinh thần tranh dân gian, từ bảng màu, họa tiết trang phục đến các lớp đồ họa chuyển cảnh. Sự kết hợp hài hòa giữa âm nhạc hiện đại và chất liệu văn hóa bản địa đã giúp sản phẩm nhanh chóng thu hút sự chú ý lớn từ công chúng ngay sau khi ra mắt.
Không chỉ xuất hiện trong MV, tinh thần tranh Đông Hồ còn được ghi nhận trong thiết kế bìa album, poster quảng bá và hình ảnh đại diện của nghệ sĩ trên các nền tảng số. Thay vì sao chép nguyên bản tranh dân gian, nhiều ê-kíp sáng tạo lựa chọn khai thác các yếu tố đặc trưng như màu sắc, đường nét và cấu trúc tạo hình, kết hợp với tư duy thiết kế hiện đại nhằm tạo ra những sản phẩm vừa quen vừa mới.
TS. Nguyễn Thị Thu Hương - Giảng viên mỹ thuật ứng dụng cho rằng, tranh Đông Hồ sở hữu nhiều đặc điểm thị giác phù hợp với thiết kế âm nhạc đương đại: “Tranh Đông Hồ có cấu trúc mảng rõ ràng, màu sắc giàu tính biểu tượng. Khi được nghiên cứu và xử lý đúng cách, các yếu tố này hoàn toàn có thể thích ứng với thiết kế album, poster hay đồ họa số mà vẫn giữ được dấu ấn văn hóa.”
Trong môi trường mạng xã hội nơi hình ảnh đóng vai trò quan trọng đối với khả năng lan tỏa của sản phẩm âm nhạc, việc sử dụng họa tiết dân gian giúp MV và album dễ tạo dấu ấn, đồng thời khơi gợi sự tò mò của khán giả trẻ đối với các giá trị văn hóa truyền thống.
Giữa sáng tạo nghệ thuật và trách nhiệm văn hóa
Thực tế cho thấy, tranh Đông Hồ đang tìm được những không gian thể hiện mới trong các sản phẩm âm nhạc đương đại. Việc họa tiết dân gian xuất hiện trên bìa album hay trong MV không chỉ phản ánh nhu cầu tìm kiếm bản sắc của nghệ sĩ, mà còn cho thấy sức sống của di sản trong đời sống giải trí hôm nay.
Theo PGS,TS. Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Giáo dục của Quốc hội, việc chất liệu dân gian xuất hiện trong các sản phẩm âm nhạc đại chúng là một tín hiệu tích cực: “Âm nhạc và hình ảnh đại chúng có khả năng lan tỏa rất nhanh. Khi tranh Đông Hồ được đưa vào MV, di sản không còn đứng ngoài đời sống hiện đại mà trở thành một phần của không gian giải trí, tiếp cận được lớp công chúng trẻ.”
Bên cạnh những tín hiệu tích cực, việc đưa tranh Đông Hồ vào sản phẩm âm nhạc cũng đặt ra không ít băn khoăn. Ở một số trường hợp, họa tiết dân gian mới chỉ dừng lại ở vai trò trang trí, chưa gắn bó chặt chẽ với nội dung âm nhạc hay thông điệp nghệ thuật. Việc sử dụng hình ảnh theo trào lưu, thiếu nghiên cứu có thể khiến chiều sâu văn hóa của tranh dân gian bị giản lược.
Để sự lan tỏa này mang tính bền vững, các nghệ sĩ và ê-kíp sáng tạo cần tiếp cận tranh Đông Hồ như một hệ thống giá trị văn hóa, chứ không chỉ là nguồn cảm hứng thị giác. Khi đó, chất liệu dân gian sẽ không chỉ làm đẹp cho sản phẩm âm nhạc, mà còn thực sự trở thành cầu nối giữa di sản truyền thống và công chúng trẻ trong không gian âm nhạc đương đại.