Cúc Phương: Những người giữ nhịp thở giữa đại ngàn

Chuyến tuần tra định kỳ của đội kiểm lâm bắt đầu khi những tia nắng đầu ngày còn chưa kịp xuyên thủng lớp sương mù đặc quánh. Bước qua con đường mòn nhỏ hẹp ngay sát Trạm kiểm lâm, sự nhộn nhịp của đời sống dân sinh lập tức nhường chỗ cho vẻ tĩnh lặng của đại ngàn.

Với người kiểm lâm, mỗi sự thay đổi nhỏ trên mặt đất đều mang một dấu hiệu quan trọng. Lớp đất nền tưởng chừng tĩnh lặng thực chất lại đóng vai trò như một hệ thống lưu trữ thông tin khổng lồ, ghi chép trung thực mọi biến động của khu rừng. Mỗi vết lõm trên thảm cỏ, mỗi mẫu đất bị xới trộn hay một phiến đá lệch vị trí đều ẩn chứa một “mật ngữ” sống còn liên quan trực tiếp đến sự an nguy của rừng già. Khả năng giải mã những dấu vết tác động mạnh mẽ đến sự thành bại của toàn bộ chuyến đi. Sự nhạy bén giúp lực lượng tuần tra nhận biết bầy nai vừa đi qua kiếm ăn, một cá thể cầy vằn đang lẩn trốn, hay nguy hiểm hơn là sự xâm nhập của những toán thợ săn trộm.

Dẫn đầu đoàn tuần tra là bác Hoàng Đức Điểm, một người con của núi rừng bắt đầu công tác từ năm 1984. Bác Điểm thuộc một trong những thế hệ kiểm lâm đầu tiên tại Vườn quốc gia Cúc Phương, mang trong mình bầu nhiệt huyết và sự tận hiến bền bỉ. Hơn 42 năm luồn rừng lội suối, người cán bộ lão luyện không chỉ thuộc lòng từng gốc cây già, từng ngã rẽ mà còn sở hữu một trực giác vô cùng nhạy bén. Đôi mắt bác, dù đã hằn in nếp nhăn của thời gian, vẫn luôn ánh lên sự tinh tường mỗi khi rà soát từng tấc đất. Bác cẩn trọng quan sát sự kết dính của hạt bùn, độ tươi của mảng rêu bị cày xới để tính toán chính xác thời gian và hướng di chuyển của các đối tượng tình nghi.

Kinh nghiệm đọc địa hình của bác Điểm cùng các đồng đội được bồi đắp từ hàng vạn dặm đường rừng, đi qua vô số những đêm sương giá và những ngày nắng cháy. Bản đồ trong tâm trí người kiểm lâm ngoài tọa độ của đỉnh núi hay con suối còn bao hàm cả sự thấu hiểu về độ tơi xốp của mùn đất, hướng gió mang theo mùi vị của nhựa cây, và nhịp độ sinh trưởng của thảm thực vật dưới chân.

Sự gắn kết máu thịt với đất rừng đã biến những người gác rừng thành một phần hữu cơ của hệ sinh thái. Bằng trí tuệ và sự mẫn cảm, con người bước đi trên đất với tâm thế thấu hiểu ngôn ngữ của tự nhiên, từ đó thiết lập một bức tường thành vững chắc ngăn chặn những bàn tay xâm hại. Dưới lớp lá mục tĩnh lặng, sự sống vẫn đang âm thầm vận động, và những bước chân tuần tra không ngừng nghỉ chính là chiếc mỏ neo vững chắc giữ cho sự vận động ấy luôn tuân theo đúng quy luật vĩnh hằng của đại ngàn

Bác Hoàng Đức Điểm bước đi dưới bóng râm của những cây Chò, cây Sấu cổ thụ với một sự thấu hiểu tường tận về từng giai đoạn thăng trầm của đại ngàn, như thể ông đang lật giở từng trang của một cuốn gia phả sống giữa đời thực. Dưới những tán lá đan xen dày đặc, nơi ánh sáng chỉ còn là những vệt mờ nhạt rọi xuống mặt đất, bước chân của người kiểm lâm già vẫn vững chãi lạ thường. Đối với người chiến sĩ đã dành trọn những năm thanh xuân gắn bó với màu xanh lá phổi xanh, thực vật từ lâu đã không còn là những vật thể vô tri mà trở thành những người bạn đồng hành trung thành, những người tri kỷ thầm lặng chứng kiến hành trình muôn vàn đèo dốc chông gai. Mỗi vết sẹo trên thân cây già hay tiếng xào xạc của đại ngàn lúc giông bão đều được bác thấu cảm bằng tất cả trực giác của một người đã gửi gắm cả tâm hồn cho núi; ở đó, bác không thấy cô độc mà tìm thấy sự an ủi kỳ lạ, một sự gắn kết bền chặt khiến mỗi hơi thở của bác như hòa làm một với nhịp sống của đại ngàn bao la.

Mối gắn kết đặc biệt này không chỉ được xây dựng từ trách nhiệm nghề nghiệp mà còn được bồi đắp từ sự thấu hiểu từng tán cây, ngọn cỏ, biến những gian truân của nghề giữ rừng thành một hành trình bền bỉ nhằm bảo vệ một hệ sinh thái, nơi mỗi gốc cây cổ thụ đều trở thành một cột mốc đánh dấu sự kiên trung của những con người đang ngày đêm thầm lặng bám trụ giữa lòng di sản.

Rời bóng mát của thảm thực vật đa tầng, hành trình khám phá dẫn lối đến một trục xương sống mang tính quyết định của đại ngàn. Nước không chỉ là tài nguyên, mà còn là dòng máu luân chuyển không ngừng, gắn kết đất và cây thành một thực thể sống thống nhất. Tại khu trung tâm, Hồ Mạc hiện hữu với vẻ thơ mộng mang lại nhịp thở thanh bình hiếm hoi giữa đại ngàn. Thế nhưng, sự dịu dàng ấy không đại diện cho tất cả. Tiến sâu vào vùng lõi, nguồn nước vừa là nguồn sinh khí dồi dào, vừa là tác nhân tạo nên những phép thử sinh tử khắc nghiệt nhất đối với lực lượng tuần tra rừng.

Khí hậu đặc trưng của rừng mưa nhiệt đới thường xuyên đẩy những người lính giữ rừng vào hai thái cực thời tiết đối lập, đầy khắc nghiệt. Khi mùa khô bắt đầu, cái nắng gay gắt dội xuống từ tầng cao, nhanh chóng hút cạn độ ẩm cuối cùng trong những lớp thảm lá mục dưới chân. Trên những cung đường tuần tra dài hàng chục km xuyên qua đại ngàn, lượng nước dự trữ mang theo của các chiến sĩ kiểm lâm thường rơi vào tình trạng cạn kiệt.

Chính trong nghịch cảnh này, những kinh nghiệm sinh tồn dạn dày đã trở thành vũ khí sắc bén nhất để họ đối diện với cơn khát. Bằng bản năng nhạy bén, những người lính phải kiên trì tìm kiếm từng mạch nước ngầm nhỏ bé len lỏi sâu trong lòng đất. Họ sử dụng những ống hút tự chế khéo léo từ tre, nứa để chắt chiu, gạn lọc từng ngụm nước mát lành từ kẽ đá vôi. Lúc này, nước không chỉ đơn thuần là nguồn sống mà còn là niềm khao khát cháy bỏng, là thứ duy trì sức bền để đôi chân họ tiếp bước mà không bao giờ biết mệt mỏi.

Khi mùa mưa bão ập đến, nước biến thành một thế lực hung hãn đe dọa trực tiếp đến an toàn tính mạng. Sự thất thường của thời tiết rừng già khiến những cơn dông có thể kéo đến bất cứ lúc nào, biến các con suối hiền hòa chốc lát hóa thành dòng lũ đục ngầu, cuồn cuộn chảy xiết, biến những lối mòn vốn quen thuộc trở thành những cái bẫy thiên nhiên đầy thách thức.

Chính trong sự khắc nghiệt của thời tiết ấy, bản lĩnh của lực lượng bảo vệ rừng mới hiện lên rõ nét nhất, nơi mỗi kỹ năng thực địa không chỉ phục vụ cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học mà còn là công cụ để họ trụ vững giữa lòng đại ngàn, bảo đảm sự tươi xanh của Cúc Phương không bao giờ mất đi.

Trước sự khắc nghiệt của thời tiết, những người lính kiểm lâm không chọn cách lùi bước. Thay vào đó, họ học cách thấu hiểu quy luật của từng dòng chảy, biết nương theo sự biến chuyển của tự nhiên để sinh tồn và kiên trì thực thi nhiệm vụ. Dù là vẻ êm đềm của Hồ Mạc hay sức mạnh cuộn xiết của những dòng lũ dữ, tất cả đều là những nhịp thở nguyên thủy của đại ngàn. Chính những thử thách nghiệt ngã ấy đã rèn nên ý chí sắt đá cho những con người đang ngày đêm bám trụ, quyết tâm bảo vệ sự bình yên vĩnh cửu cho muôn loài.

Nhờ có mạch nguồn nước tưới mát và sự canh gác không ngừng nghỉ của những bước chân kiểm lâm, sự sống tại Cúc Phương nảy nở và vận động theo những quy luật kỳ diệu nhất của tạo hóa. Đại ngàn hiện là mái ấm của một quần thể sinh vật khổng lồ với 135 loài thú, 336 loài chim, 122 loài bò sát và lưỡng cư cùng gần 2.000 loài côn trùng. Sự đa dạng đó tạo nên một hệ sinh thái vận hành liên tục, nơi các loài sinh vật tương tác và duy trì lẫn nhau thông qua những mối liên kết chặt chẽ.

Trong bối cảnh đó, mỗi cá thể được giữ lại và tái hòa nhập thành công đều góp phần khôi phục những mắt xích đã suy yếu, từ đó duy trì sự cân bằng cho toàn bộ khu rừng.

Mỗi cá thể linh trưởng được phục hồi, mỗi hạt giống tiếp tục nảy mầm từ chu trình phát tán của muôn thú đều là những dấu hiệu nhỏ của sự sống đang được duy trì. Tại Cúc Phương, quá trình đó diễn ra một cách bền bỉ, với sự tham gia của con người trong việc quan sát, hỗ trợ và tôn trọng các quy luật tự nhiên để giữ cho hệ sinh thái ổn định theo thời gian.

Khi màn đêm buông xuống, che khuất những vòm lá khổng lồ, không gian đại ngàn chìm vào sự tĩnh mịch nguyên sơ. Trong khoảng lặng ấy, công việc của lực lượng kiểm lâm trở nên rõ nét hơn. Họ gắn bó với khu rừng qua những chuyến tuần tra dài ngày, chấp nhận xa gia đình và rời xa những tiện nghi của đời sống đô thị để tập trung cho nhiệm vụ bảo vệ màu xanh nguyên bản.

Sự cống hiến thầm lặng của những người kiểm lâm xuất phát từ tình yêu bản năng và ý thức trách nhiệm sâu sắc đối với tự nhiên. Đối mặt với bao gian truân cùng vô số hiểm nguy rình rập, những con người quả cảm vẫn kiên cường bám trụ, bởi rừng từ lâu đã trở thành máu thịt, thành hơi thở trong từng khoảnh khắc tồn tại.

Với bác Điểm - một kiểm lâm đã gắn bó với Cúc Phương từ khi còn rất trẻ, hành trình của bác bắt đầu từ một sự gắn kết tự nhiên và kéo dài cho đến tận hôm nay. Bác gọi đó là “nghề chọn người”, một lựa chọn hình thành từ đam mê và được củng cố qua từng năm tháng làm việc. “Đến giờ phút này, tôi chưa thấy một điều gì trái với bản thân. Mình luôn tự hào và yêu quý cánh rừng xanh, yêu những bước chân của mình đi trên đó.” Trong từng bước chân giữa những khoảng rừng xanh mướt, bác luôn cảm nhận rõ tình yêu dành cho khu rừng, cùng niềm tự hào khi được gìn giữ một phần di sản - thứ đã được trao lại từ các thế hệ trước và sẽ tiếp tục được gửi gắm cho những thế hệ sau.

Từ những trải nghiệm ấy, một góc nhìn mới về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên dần được hình thành: Giữ rừng không phải vì rừng thuộc về ta, mà là vì ta thuộc về rừng. Khi đặt mình trong mối quan hệ đó, con người đã trở thành một mắt xích có ý thức trong vòng tuần hoàn của sự sống. Việc giữ rừng cũng chính là duy trì những điều kiện căn bản để sự sống của con người có thể tiếp tục.

Triết lý thấm thía của thế hệ đi trước đã trao truyền ngọn lửa đam mê cho lớp người đi sau. Anh Triển, đại diện cho những người kiểm lâm trẻ tuổi, tiếp nhận di sản của cha anh với một tâm thế ngập tràn tự hào. Từ nền tảng ấy, anh mang theo một cách tiếp cận gắn với việc lan tỏa tinh thần bảo tồn ra ngoài khuôn khổ khu rừng, khi trải nghiệm tại Cúc Phương không dừng lại ở thời gian hiện diện, mà tiếp tục được kéo dài qua nhận thức và hành động của mỗi cá nhân sau khi rời đi.

Từ những con người âm thầm gắn bó với khu rừng đến những người chỉ ghé qua trong một khoảng thời gian ngắn, một mối liên kết chung dần hình thành, tạo nên sự tiếp nối giữa trải nghiệm, nhận thức và trách nhiệm đối với hệ sinh thái. Sự tiếp nối đó tạo nên một nền tảng bền vững, góp phần giữ cho hệ sinh thái Cúc Phương duy trì trạng thái cân bằng và tiếp tục tồn tại qua nhiều thế hệ.