Chuồn chuồn tre Thạch Xá: Nhịp nghề lặng lẽ giữa sắc màu thời gian

Từ thân tre thô mộc mạc đến những chú chuồn chuồn tre sống động

Trong không gian làm nghề, tre xuất hiện ở khắp nơi. Những bó cánh chuồn chuồn được ghép từ các thanh tre mỏng, xếp thành từng cụm nhỏ và đặt trực tiếp trên nền nhà. Khi chưa có màu sắc và họa tiết, hình hài của chuồn chuồn tre hiện lên mộc mạc, đơn sơ, phản ánh đúng bản chất của một sản phẩm thủ công truyền thống.

Ông Tái cùng những người thợ trong xưởng đều tập trung vào từng công đoạn sản xuất. Theo ông Tái, để hoàn thiện một con chuồn chuồn tre thủ công, người thợ phải trải qua gần 20 công đoạn khác nhau, từ cào tinh tre, phơi khô, cắt chia từng bộ phận như cánh, thân, mỏ, đến vót thân, uốn mỏ cong, lắp ghép cánh và cuối cùng là sơn vẽ hoàn thiện. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo, đồng thời cần đến niềm đam mê và sự kiên trì để có thể gắn bó lâu dài với nghề truyền thống này.

Trong đó, công đoạn lắp ráp cánh vào thân chuồn chuồn sao cho sản phẩm có thể giữ thăng bằng và “đậu” được ở nhiều vị trí khác nhau được xem là một trong những bước khó nhất. Bạn Ngọc Hương, một du khách tới trải nghiệm tại xưởng, chia sẻ: “Lúc đầu mình nghĩ chỉ cần ráp đủ cánh vào thân là được, nhưng mình đã mất gần nửa tiếng mà chuồn chuồn vẫn không thể giữ thăng bằng. Cuối cùng phải nhờ chú Tái hỗ trợ và chỉ trong chưa đầy một phút, chú đã hoàn thiện xong sản phẩm”. Trải nghiệm thực tế cho thấy, mỗi công đoạn trong quy trình làm chuồn chuồn tre đều đòi hỏi sự thành thạo và kinh nghiệm của người thợ lành nghề.

Sau khi hoàn thành sản phẩm ở dạng thô mới tới bước tạo màu cho sản phẩm. Ở một góc xưởng, hình ảnh người thợ ngồi cặm cụi bên những lọ sơn và đôi tay lấm lem màu đang phủ màu cho từng chú chuồn chuồn. Mỗi sản phẩm lại có màu sắc và hoạ tiết khác nhau, từ những chú chuồn chuồn tre thô màu mộc nay đã có hồn với nhiều màu sặc sỡ.

Niềm mong mỏi giữ nghề của những người thợ thủ công Thạch Xá

Theo ông Nguyễn Văn Tái, nghề làm chuồn chuồn tre thủ công tại Thạch Xá hiện nay đang đứng trước nhiều khó khăn khi số lượng người gắn bó với nghề ngày càng ít. Phần lớn các công đoạn sản xuất vẫn dựa hoàn toàn vào lao động thủ công, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm lâu năm, trong khi lớp thợ trẻ kế cận không còn nhiều. Thực tế này khiến việc duy trì nhịp làm nghề đều đặn trở thành một thách thức đối với các hộ sản xuất truyền thống.

Trong bối cảnh đó, cơ sở chuồn chuồn tre Tái Tân của ông Nguyễn Văn Tái vẫn duy trì hoạt động sản xuất song song với việc đón khách đến tham quan, trải nghiệm trực tiếp các công đoạn làm nghề. Thông qua việc mở cửa xưởng cho du khách trong và ngoài nước, ông Tái mong muốn giới thiệu rõ hơn về quy trình thủ công, cũng như giá trị lao động phía sau mỗi sản phẩm chuồn chuồn tre. Đây được xem là một trong những cách làm nhằm đưa sản phẩm làng nghề tiếp cận gần hơn với công chúng trong đời sống hiện đại.

Với ông Tái, chuồn chuồn tre không chỉ là một sản phẩm thủ công phục vụ sinh kế mà còn là hình ảnh gắn liền với ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ. Việc kiên trì giữ nghề hôm nay, theo ông, không chỉ để duy trì một kế sinh nhai, mà còn nhằm lưu giữ những giá trị quen thuộc của làng nghề Thạch Xá, để chuồn chuồn tre vẫn có chỗ đứng giữa dòng chảy của đời sống đương đại.